W latach 1944-1945, kiedy działania wojenne na froncie sowiecko-niemieckim przesunęły się na zachód i Armia Czerwona wkroczyła ponownie na tereny II Rzeczpospolitej, dla kolejnych kiludziesięciu tysięcy Polaków rozpoczęła się gehenna aresztowań i deportacji.
Aresztowania i zsyłki do łagrów dotyczyły w tym czasie głównie żołnierzy Armii Krajowej. Niemal równocześnie wznowiono akcje deportacyjne ludności cywilnej z terenów Kresów Wschodnich. Dotychczas nie ustalono dokładnych ilości deportowanych. Niektóre źródła podają przybliżone dane wg. których wywożono 2 do 2,5 tysiąca osób miesięcznie w latach 1944-45.
W miarę przesuwania się frontu na zachód, podążały za nim formacje NKWD. Kontynuowały aresztowania żołnierzy AK również na terenach Polski centralnej i zachodniej. Proceder wywózek trwał do początku lat pięćdziesiątych i objął około 90 tys. obywateli polskich. Aresztowani pod pretekstem służby w armii niemieckiej po okrutnych śledztwach, trafiali do łagrów na terenie ZSRR, z wyrokami od 8 do 20 lat pozbawienia wolności (za: Polacy na Syberii
Materiały ze zbiorów Komisji Historycznej Krakowskiego Oddziału Związku Sybiraków, IPN)
Dla sprawdzania tożsamości Polaków przed wywózką w głąb Rosji, NKWD założyło tzw. obozy filtracyjne – pisze Jan Matkowski w “Słowie Polskim” (w załączeniu tablice z informacjami o datach, liczbach, organach NKWD i miejscu docelowym wywózki; dane zostały opracowane przez naukowców współpracujących z Międzynarodowym Stowarzyszeniem Memoriał i umieszczone na oficjalnej stronie organizacji http://www.memo.ru). Punkty odprawy to miejsca w większości, związane z wcześniejszymi represjami. I tak transportami wywieziono w tym czasie ostatnich Polaków ze Lwowa, Wilna, Baranowicz, Lidy i innych miejscowościn oraz z okolic Lublina i Białegostoku – czyli z regionów po 1945 roku włączonych do ZSRS, lub przygranicznych, w których szczególnie aktywnie działała Armia Krajowa, kontynuując opór przeciwko bolszewikom po zakończeniu II wojny światowej.
Kresy24.pl/ IPN oraz Jan Matkowski, Słowo Polskie, skróty red. Kresy24
