• Ukraina
  • Białoruś
  • Rosja
  • Litwa
  • Region Bałtyku
  • Azja i Zakaukazie
  • Na Świecie
  • Historia i Wspomnienia
  • Kultura
  • Podróże po Kresach
  • Wyszukiwarka Kresowa
  • Kalendarium Kresów
    • Styczeń w Historii Kresów
    • Luty w Historii Kresów
    • Marzec w Historii Kresów
    • Kwiecień w Historii Kresów
    • Maj w Historii Kresów
    • Czerwiec w Historii Kresów
    • Lipiec w Historii Kresów
    • Sierpień w Historii Kresów
    • Wrzesień w Historii Kresów
    • Październik w Historii Kresów
    • Listopad w Historii Kresów
    • Grudzień w Historii Kresów
  • Polacy na Wschodzie
  • Biblioteka Kresowa
  • Kuchnia Kresowa
Kresy24.pl
  • 22 lis 2026
  • Archiwa Czasopism
    • Archiwum Dziennika Kijowskiego
    • Archiwum Gazety Polskiej Bukowiny
    • Archiwum Głosu Polonii
    • Archiwum Głosu znad Niemna
    • Archiwum Kuriera Galicyjskiego
    • Archiwum Kwartalnika Echa Polesia
    • Archiwum Kwartalnika Krynica
    • Archiwum Magazynu Polskiego
    • Archiwum Monitora Wołyńskiego
    • Archiwum Mozaiki Berdyczowskiej
    • Archiwum pisma Nasze Drogi
    • Archiwum pisma Polacy Donbasu
    • Archiwum Słowa Polskiego
    • Archiwum Słowa Życia
    • Archiwum Tęczy Żytomierszczyzny
    • Archiwum pisma Polonia Charkowa
    • Archiwum pisma Wołanie z Wołynia
    • Archiwum Polak na Łotwie
    • Archiwum Polaka Małego
    • Archiwum Polaka w Niemczech
  • Filmoteka
  • Niepodległość
  • Polacy na (Bliskim) Wschodzie
  • Trójmorze
  • TV Kresy24.pl
  • Archiwum Kresowe
Kresy24.pl
  • Ukraina
  • Białoruś
  • Rosja
  • Litwa
  • Region Bałtyku
  • Azja i Zakaukazie
  • Na Świecie
  • Historia i Wspomnienia
  • Kultura
  • Podróże po Kresach
  • Wyszukiwarka Kresowa
  • Kalendarium Kresów
    • Styczeń w Historii Kresów
    • Luty w Historii Kresów
    • Marzec w Historii Kresów
    • Kwiecień w Historii Kresów
    • Maj w Historii Kresów
    • Czerwiec w Historii Kresów
    • Lipiec w Historii Kresów
    • Sierpień w Historii Kresów
    • Wrzesień w Historii Kresów
    • Październik w Historii Kresów
    • Listopad w Historii Kresów
    • Grudzień w Historii Kresów
  • Polacy na Wschodzie
  • Biblioteka Kresowa
  • Kuchnia Kresowa

Moskiewscy dysydenci w Rzeczypospolitej w drugiej połowie XVI wieku

08 gru 2024

Po śmierci wielkiego księcia moskiewskiego Wasyla III w 1533 roku jego następcą został trzyletni syn z drugiego małżeństwa – Iwan IV Groźny. Opiekę nad małoletnim hosudarem i wielkim księciem miała sprawować siedmioosobowa Rada Regencyjna, jednak walka o władzę stronnictw w jej łonie oraz Dumy Bojarskiej spowodowała, że Iwan do osiągnięcia wieku sprawczego nie miał wpływu na rządy w państwie.

Za upokorzenia z dzieciństwa zaczął odpłacać na przełomie lat 40. i 50. W 1547 roku został koronowany carem całej Rusi. Akt ten podnosił jego status do rangi władcy samodzierżawnego, wschodniego cesarza równego cesarzowi niemieckiemu, zaś państwo moskiewskie czynił spadkobiercą spuścizny Rzymu i Bizancjum – „trzecim Rzymem” – protek­torem wszystkich prawosławnych, w tym zamieszkujących Wielkie Księstwo Litewskie.

Przeprowadzona przez niego wespół z Wybraną Radą centralizacja władzy – drogą reform administracyjno-wojskowych i podbojów – była nie w smak udzielnym książętom i wpływowym bojarom. Złamaniu opozycji miały służyć wprowadzone w latach 1565-1572 rządy tzw. opryczniny, czyli wydzielenie przez cara przemocą znacznej części państwa pod swoją osobistą władzę, pozostawiwszy arystokracji rodowej i bojarom pozostałej części zwanej ziemszczyną. Opór rzeczywistych i domniemanych wrogów Iwan Groźny łamał w ramach krwawych ekspedycji karnych swoich oddanych opryczników. Dodajmy, że rządy opryczniny wprowadził w czasie wyczerpującej wojny w Inflantach z państwem polsko-litewskim i Szwecją.

Represje spowodowały nasilenie się ucieczek carskich poddanych na ziemie państwa polsko-litewskiego. Przy czym okazją dla nich wojna w Inflantach. Najważniejszymi zbiegami byli kniaź Andriej Kurbski, Wasyl Zabołocki i Andriej Sarychozin. Szczególnie spektakularna była ucieczka Kurbskiego, wojewody juriewskiego, przez lata jednego z najbardziej zaufanych dowódców i doradców Iwana Groźnego, który prawdopodobnie podjął ją w obawie przed gniewem cara za domniemaną zdradę i porażki w Inflantach. Doszło do niej prawdopodobnie 30 kwietnia 1564 roku, przy czym z Kurbskim na stronę litewską przeszło jego 19 zaufanych i sług – szlachciców moskiewskich i arystokratów. Szybko też wspomniani Zabołocki, Sarychozin i kniaź Kurbski zostali nagrodzeni nadaniami ziemskimi i zajęli eksponowane stanowiska w administracyjno-wojskowej strukturze Wielkiego Księstwa Litewskiego. Zabołocki został łącznikiem króla Zygmunta Augusta z możnowładcami litewskimi, Sarychozin został wielkoksiążęcym dyplomatą, zaś Kurbski jednym z dowódców w armii Wielkiego Księstwa Litewskiego. Kniaź krótko po swojej ucieczce na Litwę uczestniczył z sukcesami w pogranicznych walkach z wojskami moskiewskimi, a w 1579 roku uczestniczył w wyprawie Stefana Batorego na Połock.

Kniaź Kurbski, dzięki hojnym nadaniom królewskim na Wołyniu oraz pokaźnemu posagowi Marii Kozińskiej kniahini Holszańskiej, z którą ożenił się w 1571 roku, stał się jednym ze znaczniejszych wołyńskich potentatów ziemskich. Jego krewka natura i możnowładcze maniery były przyczyną konfliktów z lokalnymi arystokratami oraz szlachtą. W latach 1566-1575 prowadził zbrojne spory o granice majętności ziemskich, tzw. małe wojny, z wojewodą wołyńskim Aleksandrem Czartoryskim i wojewodą bracławskim kniaziem Andriejem Wiśniowieckim. Lokalni arystokraci i szlachta postulowali pozbawienie go nadań ziemskich. Nie lepiej układały się jego stosunki małżeńskie. Oskarżony o złe traktowanie i bicie żony rozwiódł się z nią w 1578 roku. Powtórnie ożenił się rok później z niebogatą szlachcianką wołyńską Aleksandrą Siemaszko. Kurbski zmarł w maju 1583 roku.

Kniaź, uważany przez część historyków za pierwszego rosyjskiego dysydenta, dał się też poznać jako intelektualista i wyśmienity publicysta. Po ucieczce na Litwę wytrwale wspierał tamtejszych prawosławnych – przykładem nie tylko donacje, ale też jego przekłady z łaciny na język cerkiewnosłowiański pism Ojców Kościoła. W latach 1564-1579 roku prowadził z Iwanem Groźnym ożywioną polemikę listowną, w której celnie podważał polityczne i ideologiczne podstawy jego samodzierżawia.

TB

< Idź pod prąd Zobacz inny >
Ważne? Ciekawe? Podaj dalej:

Nie przegap w tym temacie:

K24Rzeczpospolita mocarstwem europejskim Grzegorz Suchocki z MniszanGrzegorz Suchocki z Mniszan K24Życie i śmierć Stefana Batorego
  • Tagi
  • car Iwan Groźny
  • carat
  • I Rzeczpospolita
  • Moskwa
  • Rzeczpospolita Obojga Narodów
  • uchodźcy

HISTORYCZNE KALENDARIUM KRESÓW

22 listopada w Historii Kresów

22 listopada w Historii Kresów

NA ŚWIECIE

Chcą do UE, ale Moskwa... Władza pokazała karty

Chcą do UE, ale Moskwa... Władza pokazała karty

Mrożący plan Putina. To brzmi jak wyrok dla Polski

Mrożący plan Putina. To brzmi jak wyrok dla Polski

Ukradł szczątki świętego i zrobił z nimi coś niewyobrażalnego

Ukradł szczątki świętego i zrobił z nimi coś niewyobrażalnego

Rozmowy w Abu Zabi: na razie wynik zero. Ale wymiana jeńców

Rozmowy w Abu Zabi: na razie wynik zero. Ale wymiana jeńców

Płynąć, płynie. Ale dokąd? Paliwowa farsa na Atlantyku

Płynąć, płynie. Ale dokąd? Paliwowa farsa na Atlantyku

Wielka gra o Ukrainę. Berlin i Paryż nie oddadzą swego losu w ręce Brukseli

Wielka gra o Ukrainę. Berlin i Paryż nie oddadzą swego losu w ręce Brukseli

Więcej ze świata »

REGION BAŁTYKU

Zacharowa jeszcze grozi odwetem: „Nigdy nie zapominamy”

Zacharowa jeszcze grozi odwetem: „Nigdy nie zapominamy”

Szokujący plan rządu. Nawet okupacja nie przerwie ich rządów

Szokujący plan rządu. Nawet okupacja nie przerwie ich rządów

Zamykają wszystkie przejścia graniczne z Rosją!

Zamykają wszystkie przejścia graniczne z Rosją!

Uderzenie w okręt na Bałtyku! Koniec bezpiecznych portów

Uderzenie w okręt na Bałtyku! Koniec bezpiecznych portów

Nawet +55°C. Hakerzy przejęli kontrolę nad sklepami. Carrefoura też nie oszczędzili

Nawet +55°C. Hakerzy przejęli kontrolę nad sklepami. Carrefoura też nie oszczędzili

Więcej z Regionu Bałtyku »

LITWA

Amerykańskie wojsko już przy granicy z Białorusią

Amerykańskie wojsko już przy granicy z Białorusią

Łasuchy z osmalonymi brwiami. Ten trunek rozpalał zmysły!

Łasuchy z osmalonymi brwiami. Ten trunek rozpalał zmysły!

Koniec polskiej potęgi na Litwie. Ważą się losy

Koniec polskiej potęgi na Litwie. Ważą się losy

Litwa wykryła, polskie wojsko przeoczyło. A Rosja atakuje już przy naszej granicy

Litwa wykryła, polskie wojsko przeoczyło. A Rosja atakuje już przy naszej granicy

Alarm przy granicy z obwodem królewieckim. Wojsko rusza na granicę

Alarm przy granicy z obwodem królewieckim. Wojsko rusza na granicę

Więcej z Litwy »

AZJA I ZAKAUKAZIE

Nadchodzi zmiana! Za 9 lat muzułmanów będzie więcej niż chrześcijan!

Nadchodzi zmiana! Za 9 lat muzułmanów będzie więcej niż chrześcijan!

Xi poklepał Putina po plecach, a potem ... zimny prysznic

Xi poklepał Putina po plecach, a potem ... zimny prysznic

Putin elegancko upokorzony. Wystarczył jeden gest Xi (WIDEO)

Putin elegancko upokorzony. Wystarczył jeden gest Xi (WIDEO)

Drżyjcie chińscy towarzysze! Mao zmartwychwstał

Drżyjcie chińscy towarzysze! Mao zmartwychwstał

Chiny szantażują Putina: oddaj bogactwa! Kłótnia na Kremlu

Chiny szantażują Putina: oddaj bogactwa! Kłótnia na Kremlu

Więcej z Azji i Zakaukazia »

WYSZUKIWARKA KRESOWA

Szukasz swojej rodziny, albo korzeni na Kresach? Zamieść bezpłatnie ogłoszenie w naszej Wyszukiwarce Kresowej. Czytają nas setki tysięcy rodaków w Polsce i na świecie. Może ktoś odpowie?
Wejdź do Wyszukiwarki Kresowej »

BIBLIOTEKA KRESOWA

Człowiek przemieniony w wilka

Człowiek przemieniony w wilka

Dla honoru organizacji

Dla honoru organizacji

Te relacje zhańbią Łukaszenkę na wieki....

Te relacje zhańbią Łukaszenkę na wieki....

Aż 300 zdjęć! Album "Oblicza Powstania 1863-1865"

Aż 300 zdjęć! Album "Oblicza Powstania 1863-1865"

„Przechadzki po Wilnie i jego okolicach” — jedno z najważniejszych źródeł informacji o przeszłości miasta

„Przechadzki po Wilnie i jego okolicach” — jedno z najważniejszych źródeł informacji o przeszłości miasta

Więcej z Biblioteki Kresowej »

KULTURA

Nadchodzi zmiana! Za 9 lat muzułmanów będzie więcej niż chrześcijan!

Nadchodzi zmiana! Za 9 lat muzułmanów będzie więcej niż chrześcijan!

Dziady – noc, w której zmarli wracają do domu

Dziady – noc, w której zmarli wracają do domu

Kresowy Wawel przemówił. Sensacyjne odkrycie pod gruzami!

Kresowy Wawel przemówił. Sensacyjne odkrycie pod gruzami!

Narodowa Galeria Sztuki „Zachęta” pokazała „zapach granicy”

Narodowa Galeria Sztuki „Zachęta” pokazała „zapach granicy”

Skarb? Jest. Ale co tam skarb. Tam się kryje tajemnica szczęścia!

Skarb? Jest. Ale co tam skarb. Tam się kryje tajemnica szczęścia!

Więcej w dziale Kultura »

KUCHNIA KRESOWA

Pierogi leniwe z kapustą - Kuchnia Kresowa

Pierogi leniwe z kapustą - Kuchnia Kresowa

Czebureki z serem - palce lizać! Kuchnia Kresowa

Czebureki z serem - palce lizać! Kuchnia Kresowa

Kurczak w kefirze - Kuchnia Kresowa

Kurczak w kefirze - Kuchnia Kresowa

Kasza kartoflana zapiekana z grzybami

Kasza kartoflana zapiekana z grzybami

Kotlety ze śledzia - Kucharka Litewska

Kotlety ze śledzia - Kucharka Litewska

Pączki Pana Marszałka. Spiżowa postać? Gdzie tam!

Pączki Pana Marszałka. Spiżowa postać? Gdzie tam!

Więcej z Kuchni Kresowej »
  • Click here - to select or create a menu
Projekt finansowany ze środków MSZ
© Kresy24.pl 2026. Wszelkie Prawa Zastrzeżone. O nas i Kontakt | Polityka prywatności
Produkcja: Fundacja Wolność i Demokracja