W tym roku ujrzymy tom niepublikowanych wcześniej dokumentów na temat tzw. operacji polskiej NKWD z lat 1937-1938 na obszarze białoruskiej republiki sowieckiej – zapowiedział dr Maciej Wyrwa w rozmowie z portalem PolskieRadio24.pl. W książce znajdą się m.in. wspomnienia dzieci skazanych rzekomych ”polskich szpiegów i dywersantów” ze zbiorów historii mówionej.
– Tom powstanie w całości na podstawie materiałów białoruskich. Bardzo rzadko historycy mają do nich dostęp. Udało nam się jednak pozyskać do współpracy białoruskich historyków – powiedział portalowi PolskieRadio24.pl dr Maciej Wyrwa (Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia).
Według ustaleń moskiewskiego Memoriału, represje w ramach tzw. operacji polskiej w Związku Sowieckim objęły co najmniej 139 835 osób, z czego nie mniej niż 111 091 zamordowano strzałem w tył głowy, a 28 744 skazano na pobyt w łagrach. Wciąż trwa badanie tej operacji, wiele rzeczy na jej temat wciąż nie wiemy. Liczba ofiar może być o wiele większa.
Dr Maciej Wyrwa dodał, że tom dokumentów jest jednym z elementów projektu finansowanego przez Narodowe Centrum Nauki pt. “Operacja polska NKWD 1937-1938. Ofiary, dokumenty” przy którego realizacji pracują badacze z Polski, Rosji, Białorusi i Ukrainy.
Jak powiedział polski historyk, dzięki współpracy z białoruskimi historykami m.in. prof. Alesiem Smalańczukiem, udało się pozyskać i opracować szereg dotychczas niepublikowanych dokumentów ze zbiorów Narodowego Archiwum Republiki Białorusi. Uzupełnione o dokumenty przekazane przez stronę białoruską w latach 90. Archiwum Akt Nowych w Warszawie oddają skalę i specyfikę operacji polskiej w Białoruskiej Sowieckiej Republice Socjalistycznej.
Dr Wyrwał podkreślił, że archiwa KGB Białorusi są wciąż niedostępne dla badaczy.
By ukazać szerszy kontekst i klimat polityczny okresu Wielkiego Terroru zdecydowaliśmy się na zamieszczenie artykułów pochodzących z ówczesnej prasy. W książce znajdą się również wspomnienia dzieci skazanych ”polskich szpiegów i dywersantów” ze zbiorów internetowego projektu Białoruskie Archiwum Historii Mówionej. W tomie znajdzie się łącznie 131 dokumentów, w tym siedem dokumentów historii mówionej. Poza jednym wyjątkiem wszystkie zostaną opublikowane po raz pierwszy czytaj dalej
