• Ukraina
  • Białoruś
  • Rosja
  • Litwa
  • Region Bałtyku
  • Azja i Zakaukazie
  • Na Świecie
  • Historia i Wspomnienia
  • Kultura
  • Podróże po Kresach
  • Wyszukiwarka Kresowa
  • Kalendarium Kresów
    • Styczeń w Historii Kresów
    • Luty w Historii Kresów
    • Marzec w Historii Kresów
    • Kwiecień w Historii Kresów
    • Maj w Historii Kresów
    • Czerwiec w Historii Kresów
    • Lipiec w Historii Kresów
    • Sierpień w Historii Kresów
    • Wrzesień w Historii Kresów
    • Październik w Historii Kresów
    • Listopad w Historii Kresów
    • Grudzień w Historii Kresów
  • Polacy na Wschodzie
  • Biblioteka Kresowa
  • Kuchnia Kresowa
Kresy24.pl
  • 17 lis 2026
  • Archiwa Czasopism
    • Archiwum Dziennika Kijowskiego
    • Archiwum Gazety Polskiej Bukowiny
    • Archiwum Głosu Polonii
    • Archiwum Głosu znad Niemna
    • Archiwum Kuriera Galicyjskiego
    • Archiwum Kwartalnika Echa Polesia
    • Archiwum Kwartalnika Krynica
    • Archiwum Magazynu Polskiego
    • Archiwum Monitora Wołyńskiego
    • Archiwum Mozaiki Berdyczowskiej
    • Archiwum pisma Nasze Drogi
    • Archiwum pisma Polacy Donbasu
    • Archiwum Słowa Polskiego
    • Archiwum Słowa Życia
    • Archiwum Tęczy Żytomierszczyzny
    • Archiwum pisma Polonia Charkowa
    • Archiwum pisma Wołanie z Wołynia
    • Archiwum Polak na Łotwie
    • Archiwum Polaka Małego
    • Archiwum Polaka w Niemczech
  • Filmoteka
  • Niepodległość
  • Polacy na (Bliskim) Wschodzie
  • Trójmorze
  • TV Kresy24.pl
  • Archiwum Kresowe
Kresy24.pl
  • Ukraina
  • Białoruś
  • Rosja
  • Litwa
  • Region Bałtyku
  • Azja i Zakaukazie
  • Na Świecie
  • Historia i Wspomnienia
  • Kultura
  • Podróże po Kresach
  • Wyszukiwarka Kresowa
  • Kalendarium Kresów
    • Styczeń w Historii Kresów
    • Luty w Historii Kresów
    • Marzec w Historii Kresów
    • Kwiecień w Historii Kresów
    • Maj w Historii Kresów
    • Czerwiec w Historii Kresów
    • Lipiec w Historii Kresów
    • Sierpień w Historii Kresów
    • Wrzesień w Historii Kresów
    • Październik w Historii Kresów
    • Listopad w Historii Kresów
    • Grudzień w Historii Kresów
  • Polacy na Wschodzie
  • Biblioteka Kresowa
  • Kuchnia Kresowa

Berdyczów w latach rewolucji i wojny domowej (5)

12 lut 2015

Bolszewikom nie udało się utrzymać w Berdyczowie. Bitwa, jaką stoczyli 25 (12) lutego 1918 roku z siłami Centralnej Rady Ukraińskiej przyniosła zwycięstwo tym drugim. Bolszewicy wycofali się do Kijowa, by tam przygotowywać się do dalszych działań. Tymczasem niezadowolenie z polityki władz URL doprowadziło do przewrotu – w kwietniu 1918 obwołano hetmanem Ukrainy gen. Pawło Skoropadskiego.

Porażka Niemiec w I wojnie światowej przesądziła o losach hetmana. 13 listopada działacze URL utworzyli Ukraiński Dyrektoriat.

Za czasów rządów hetmana Pawła Skoropadskiego oprócz oddziałów niemieckich w Berdyczowie stacjonował czarnomorski kozacki kosz liczący ponad 400 kozaków. W tym czasie gospodarka miasta nieco się ustabilizowała. Wiele urzędów państwowych wznowiło pracę, poprawiła się komunikacja, przestępność zaczęła spadać. Lecz wśród robotników i rewolucyjnie nastawionej inteligencji nowe władze nie cieszyły się popularnością.

Znaczna część mieszkańców wciąż pozostawała pod wpływem idei socjalistycznych. W czerwcu zastrajkowali garbarze z fabryki Szlenkera, w sierpniu robotnicy z fabryki Progres. Dość mocna była pozycja nielicznych bolszewików pozostałych w mieście, którzy tymczasem przeszli do podziemia. W sierpniu 1918 roku kijowski komitet gubernialny (gubkom) skierował do Berdyczowa swoich przedstawicieli, którzy założyli komitet rewolucyjny (rewkom) i podziemną drukarnię.

Niezadowoleni z polityki rolnej Skoropadskiego byli również chłopi. Jesienią 1918 roku w rejonie Berdyczowa – Czudnowa działały chłopskie hufce Petryka i Kyjka, a między Berdyczowem i Rajgródkiem hufiec Radomczyka. W listopadzie 1918 roku władza hetmana się zachwiała. Niemcy pomału zaczęli opuszczać Ukrainę. W większości miast prawobrzeżnej Ukrainy od połowy listopada do początku grudnia władza przeszła w ręce Dyrektoriatu.

Po jego stronie opowiedział się stacjonujący w Berdyczowie czarnomorski kozacki kosz. Ale to nie uspokoiło sytuacji w mieście. W grudniu z podziemia wyszedł rewkom na czele z Mendelem, i zaczęła się agitacja bolszewicka. Ludność była zaniepokojona wyborami miejskiej Rady Delegatów Robotniczych, którą wkrótce rozgoniły wojska Ukraińskiej Republiki Ludowej (URL). Jednak siły Dyrektoriatu były nieznaczne, dlatego bolszewicy przygotowywali się do odzyskania władzy.

Tworzyli w fabrykach drużyny bojowe. Uczestnik tych wydarzeń, bolszewik A. Kadyszew, pisał: „Rewkom energicznie wziął się do pracy, zaczął nawiązywać kontakty, tworzyć w zakładach pracy ośrodki bojowe, które przygotowywały się do odzyskania władzy. Jednak musieliśmy nieco przyspieszyć działania bojowe, choć nie byli- śmy w pełni do nich przygotowani”. Rzecz w tym, że 4 stycznia 1919 roku wybuchło powstanie w Żytomierzu.

Dlatego tego samego dnia wieczorem członkowie komitetu rewolucyjnego spotkali się w jednym z mieszkań w zaułku nieopodal ulicy Żytomierskiej. Po naradzie zdecydowali, że rozwiązana niedawno Rada Delegatów Robotniczych ponownie się zbierze i ogłosi ustanowienie w Berdyczowie władzy radzieckiej. Nie obawiali się garnizonu, który stał na Łysej Górze, ponieważ, jak zaznaczył A. Kadyszew, pod wpływem agitacji stracił on wartość bojową.

Rano 5 stycznia w Berdyczowie rozrzucono ulotki z informacją, że władza w mieście przeszła w ręce Rady Delegatów Robotniczych. Rada rozpoczęła obrady w sali teatru przy ulicy Białopolskiej. W tym czasie Dyrektoriat, wiedząc już o sytuacji, wysłał przeciwko rebeliantom tak zwany kureń (batalion) śmierci pod dowództwem pułkownika Palija. Ale tłumienie wystąpienia bolszewików przekształciło się w pogrom żydowski.

Jak informował przedstawiciel prokuratora Kijowskiego Sądu Okręgowego kijowską izbę sądową: „5 stycznia do Berdyczowa, dla likwidacji występu bolszewików, który zaczynał się w tym dniu, wszedł hufiec Strzelców Siczowych. Wkrótce na ulicy Białopolskiej, gdzie w jednym z teatrów planowano zorganizować posiedzenie Rady Delegatów Żołnierskich, pojawili się zbrojni strzelcy i kozacy, rozmieszczono karabiny maszynowe i otwarto ogień.

Podczas tej strzelaniny zraniono i zabito kilka osób na ulicy. Oprócz tego, pojedyncze osoby w odzieniu żołnierskim zaczęły zatrzymywać przechodniów i milicjantów, w większości Żydów.

Włodzimierz Markowski

Mozaika Berdyczowska Listopad-grudzień 2014 roku NR 6 (119)

 

< Idź pod prąd Zobacz inny >
Ważne? Ciekawe? Podaj dalej:

Nie przegap w tym temacie:

K24Jest dobrze, będzie lepiej K24“Planu Marshalla” dla Ukrainy nie będzie? K24Kres Kresów
  • Tagi
  • Berdyczów
  • bitwa
  • bolszewicy
  • dyrektor
  • gospodarka
  • hetman
  • Kozacy
  • Kozak
  • milicja
  • Niemcy
  • pogrom
  • strajk
  • Włodzimierz
  • Żytomierz

NAJNOWSZE WIADOMOŚCI

Warszawa: Nastolatek z Rosji groził masakrą w szkole

Warszawa: Nastolatek z Rosji groził masakrą w szkole

Amerykańskie wojsko już przy granicy z Białorusią

Amerykańskie wojsko już przy granicy z Białorusią

Walczyły o polskość na Białorusi. Spotkał je wielki zaszczyt

Walczyły o polskość na Białorusi. Spotkał je wielki zaszczyt

Nadchodzi potężny wstrząs dla Ukrainy. „To prawie jedna trzecia narodu”

Nadchodzi potężny wstrząs dla Ukrainy. „To prawie jedna trzecia narodu”

Szokujący plan rządu. Nawet okupacja nie przerwie ich rządów

Szokujący plan rządu. Nawet okupacja nie przerwie ich rządów

Doniesienia ws. Mostu Krymskiego potwierdziły się. Powołano sztab kryzysowy

Doniesienia ws. Mostu Krymskiego potwierdziły się. Powołano sztab kryzysowy

Największy przelew w historii! Ukraina dostanie od nas miliardy

Największy przelew w historii! Ukraina dostanie od nas miliardy

Rosjanie coraz bliżej? Nowe postępy pod Wilnem

Rosjanie coraz bliżej? Nowe postępy pod Wilnem

Zamykają wszystkie przejścia graniczne z Rosją!

Zamykają wszystkie przejścia graniczne z Rosją!

Rosyjscy propagandyści puścili to w świat. Chodzi o prezydenta

Rosyjscy propagandyści puścili to w świat. Chodzi o prezydenta

Mrożący plan Putina. To brzmi jak wyrok dla Polski

Mrożący plan Putina. To brzmi jak wyrok dla Polski

Tego jeszcze nie było. Reakcja Zełenskiego zmieni wszystko!

Tego jeszcze nie było. Reakcja Zełenskiego zmieni wszystko!

Piekło nad bazą Su-34. Co najmniej 30 eksplozji i drugi potężny cios (WIDEO)

Piekło nad bazą Su-34. Co najmniej 30 eksplozji i drugi potężny cios (WIDEO)

Białorusini idą na rzeź. Jest cicha zgoda Mińska

Białorusini idą na rzeź. Jest cicha zgoda Mińska

Główna ofensywa Rosji załamała się! Ale co z Kramatorskiem?

Główna ofensywa Rosji załamała się! Ale co z Kramatorskiem?

Strategiczna rafineria zaliczyła "piątek 13-go"! Płonie (WIDEO)

Strategiczna rafineria zaliczyła "piątek 13-go"! Płonie (WIDEO)

Słowa Łukaszenki dają do myślenia. Ukraina szykuje się na powtórkę

Słowa Łukaszenki dają do myślenia. Ukraina szykuje się na powtórkę

Zielone ludziki Putina wchodzą na Białoruś! Milicja bezradna

Zielone ludziki Putina wchodzą na Białoruś! Milicja bezradna

  • Click here - to select or create a menu
Projekt finansowany ze środków MSZ
© Kresy24.pl 2026. Wszelkie Prawa Zastrzeżone. O nas i Kontakt | Polityka prywatności
Produkcja: Fundacja Wolność i Demokracja