Archiwum Kresowe
Rodzina Państwa Andalickich i Jaroszewiczów z Wołkowyska
( na podstawie wiadomości Państwa Alicji i Pawła Grzesiak ) „Wysyłam 4 widokówki – zdjęcia Wołkowyska 1912 rok, wyd. Ruczyk-Wołkowysk, na których z tyłu zapisana jest korespondencja mojej rodziny. Jestem w posiadaniu aktu urodzenia prababci : Józefa Jaroszewicz c. Jana ur. 18.09.1886r w Wołkowysku, zarejestrowana pod nr. 121 - akt spisany cyrylicą. Chciałbym poznać przodków jej męża Jana Andalickiego ( cyrylica: Iwan, Osip, Ostap ) oraz jego żony Józefy Andalickiej z d. Jaroszewicz . Dotychczas ustaliłem, że … Czytaj dalej »
Wyróżnione
Naliboki – życie codzienne mieszkańców w latach 1939-42
Na podstawie rozmów z byłymi mieszkańcami Nalibok – p. Marią Chilicką i p. Stefanem Zielonko. Sowieci weszli … Czytaj dalej »
Naliboki – Benedykt Klimowicz gra nad Dołem Śmierci
Fragment wspomnień Mieczysława Klimowicza z książki „The Last Day of Naliboki” w tłumaczeniu na polski (fragment przekazany … Czytaj dalej »
Konspiracja iwieniecka 1939-43
Po klęsce wrześniowej w 1939 r. sowiecka władza w Województwie Nowogródzkim spotkała się z oporem polskiego społeczeństwa. … Czytaj dalej »
Popularne
Wołożyn w latach 1921–39
Kto był kim w miasteczu - relacja rozmowy z p. Ireną Bujalską, byłą mieszkanką Wołożyna, spisana 27 … Czytaj dalej »
Partyzanci z Puszczy Nalibockiej w latach 1939-44
Jeszcze długo po Traktacie Ryskim z 1921 r. nie było spokoju na granicy wschodniej RP z Rosją … Czytaj dalej »
Naliboki - kościół świętego Bartłomieja
[caption id="attachment_1730" align="aligncenter" width="594" caption="Naliboki - kościół św. Bartłomieja. Arch. dom. Maria Chilicka."][/caption] Dokumenty mówią, że w 1540 … Czytaj dalej »
Ostatnio dodane
„Czarni myśliwi” (Brygada Dirlewangera)
Autor Christian Ingrao, przełożył Wojciech Gilewski, Wyd. Czarne, Wołowiec 2011 Książka – studium ( rozprawa naukowa poświęcona jednemu zagadnieniu, działalności lub twórczości jednej osoby), napisana przez francuskiego historyka w konwencji polowania – kłusownictwa. Myśliwi wiedzą, że na polowaniu – kłusownictwie, odbywa się tropienie zwierzyny, nagonka, przeczesywanie terenu, straszenie dzikich zwierząt hałasem, podkładanie ognia, zmuszanie do ucieczki itp. Jest łup i zdobycz. Wszystkie te … Czytaj dalej »
Zuchwały napad bandycki na Stołpce
(na podstawie artykułu ze Światowida nr 3 str. 2 z 1924 r., udostępnionego przez p. Jacka Walaszczyka) Wg Narodowego Spisu Powszechnego z 1921 r., w powiatowym mieście Stołpce znajdowało się 407 budynków mieszkalnych. Ogółem ludności: – 2956 ( mężczyzn – 1419, kobiet – 1537) Wyznania: – rzymsko katolickiego - 403, – prawosławnego – 1116, – mojżeszowego – 1428, – ewangelickiego - 7, – inne … Czytaj dalej »
Zima na Nowogródczyźnie…
Wg Skorowidza Miejscowości RP, T.VII, część I, Województwo nowogródzkie z 1923 r., opracowanego na podstawie I Narodowego Spisu Powszechnego z 1921 r., ADAMKI były wsią w gminie Iwieniec powiatu stołpeckiego. We wsi znajdowało się 20 domów mieszkalnych w których zamieszkiwało 114 mieszkanców ( 60 mężczyzn i 54 kobiety). Wyznania rzymsko – katolickiego – 113, prawosławnego – 1. Narodowość polską podało … Czytaj dalej »
PÓŁDROŻE…
„Półdroże moich pradziadków, Sylwestra i Michaliny Lipnickich ( z d. Matusewicz ), a także zdjęcie dziadka Piotra Lipnickiego”, Wioleta Lipnicka – Adamska. Wg Skorowidza Miejscowości RP z 1923 r., kolonia Półdroże w województwie Nowogródzkim, powiat Wołożyn, gmina Naliboki. Znajdowało się tam 6 budynków mieszkalnych, w których zamieszkiwało 44 mieszkańców ( 18 mężczyzn i 26 kobiet ). Wyznania rzymsko – katolickiego – 41, … Czytaj dalej »
RODZINA PAŃSTWA REJOWSKICH
( dzięki uprzejmości p. Marty Żaczek, za zgodą jej babci p. Anny Gregorczyk zd. Rejowska) Historia zaczyna się i kończy w Barcicach w woj. nowosądeckim. Mój pradziad Józef Rejowski ur. 1892r. pasjonował się polityką, był hallerczykiem, należał do partii popierającej generała. Mimo donosów na niego ze strony jego przeciwników wciąż był aktywny politycznie, do roku 1935, kiedy to otrzymał „czarny bilet”, na … Czytaj dalej »
Zenon Kłaczkiewicz – Zagłada Półdroża, Sietryszcza, Koźlik …
( fragment z nieopublikowanego opracowania pt. „Rodowód” ) Wg Skorowidza Miejscowości RP z 1923 r., : Półdroże, Sietryszcze i Koźliki w ówczesnej nomenklaturze administracyjnej były tzw. koloniami w gm. Naliboki pow. Wołożyn woj. Nowogródek. W Półdrożu znajdowało się 6 domów mieszkalnych, w których zamieszkiwało 44 mieszkańców (18 mężczyzn, 26 kobiet), wyznania rzymskokatolickiego 41, prawosławnego 3. W Sietryszczu 13 domów, zamieszkiwało 85 osób (44 mężczyzn, 41 … Czytaj dalej »
Zenon Kłaczkiewicz – „Blokada…”
(c.d. Zagłady Półdroża, Sietryszcza, Koźlik) Niemiecką akcję przeciwpartyznacką na Nowogrodczyźnie w lipcu – sierpniu 1943 r., tamtejsza ludność nazywała „Blokadą”. Pochodzący z Puszczy Nalibockiej Polacy mówią tak do dzisiaj. Kilka danych statystycznych ze Skorowidza miejscowości RP z 1923 r. KLECISZCZE – wieś, 140 mieszkańców nar.polskiej, leśniczówka 32 nar.polskiej, 1 nar.białoruskiej. RUDNIA FOLWARK - 18 mk, RUDNIA I wieś 587 mk, nar. polskiej, 1 nar. … Czytaj dalej »
Zenon Kłaczkiewicz – Dalidowicze, Ciesnowa…
( c.d. „Blokady” – lato 1943 r.) Wg Skorowidz miejscowości RP z 1923 r., DALIDOWICZE – wieś, 48 domów mieszkalnych, 3 inne mieszkalne. Mieszkańców 314 ( 161 mężczyzn, 153 kobiety), wyznania rzymskokatolickiego 311, prawosławnego 3. Wszyscy podali narodowość polską. Niemcy ją rozstrzelali. Nie było wiadomo skąd pochodziła, nie było wiadomo żeby w okolicy miała jakichś krewnych, więc nie można było niczego się dowiedzieć i … Czytaj dalej »
Zenon Kłaczkiewicz, „Iwienieckie kościoły, cerkiew i życie w …”
Podczas wojny, kościoły katolickie były normalnie czynne, ale nauczaniem religii nikt poza rodzicami się nie zajmował, jak również przygotowaniami dzieci do I Komunii św. Po wojnie w roku 1946 w naszej wsi Dalidowicze, starsza pani- podobno z zawodu nauczycielka, pierwsza i chyba jedyna, zaczęła uczyć dzieci religii. Zorganizowała po kryjomu przed władzami w prywatnym domu, kurs początkowy nauczania religii i przygotowawczy do … Czytaj dalej »
„Pan Wincenty Gozdowski z Puszczy Nalibockiej”.
W dniu 16 stycznia 1924 r., Minister Rolnictwa i Dóbr Państwowych Janicki ( rząd Władysława Grabskiego – 19XII1923 – 14XI1925), ustanowił „państwowy zarząd przymusowy Puszczy Nalibockiej”. Jego sprawowanie powierzył Zarządowi Okręgowemu Lasów Państwowych w Wilnie, który na rządcę powołał p. Wincentego Gozdowskiego. Pomimo tej decyzji, wg „Myśli Niepodległej” pełnia władzy nadal spoczywa w rękach zauszników p. Jakóba Cyryńskiego i p.p. Abrama Lubaczewskiego, … Czytaj dalej »
„Brama Helenowska”
W latach 1921 – 1939, Mołodeczno z pobliskim folwarkiem Helenowo znajdowało się najpierw w powiecie Wilejka, a po reformie administracyjnej było miasteczkiem powiatowym w województwie Wileńskim. Wg I Narodowego Spisu Powszechnego z 1921 r. w miasteczku znajdowało się 295 domów mieszkalnych w których zamieszkiwało 1997 mieszkańców. Wg danych z Księgi Adresowej Polski i W.M.Gdańska z 1930 r. zamieszkiwało 3365 mieszkańców. W … Czytaj dalej »
„SÓL DLA PARTYZANTÓW”
(relacja Pana Ludwika Zalewskiego z Mołodeczna) Po zamknięciu szkoły muzycznej, nie chcąc być wywiezionym do pracy w Niemczech, wujek Franciszek Janowicz, tak jak prawie wszyscy młodzi ludzie (również kobiety) starał się o zatrudnienie w jakiejś instytucji niemieckiej. Najlepsze możliwości stwarzała kolej. Olbrzymi węzeł kolejowy z rozgałęzieniami w kierunku Wilna, Lidy, Mińska i Połocka, parowozownią z dwiema obrotnicami wymagał zatrudniania licznej obsługi. … Czytaj dalej »
Pan Olgierd Rutkowski z Wilna
” Ziemie tamte wydały wielu utalentowanych ludzi. Posiadam trochę szkiców dotyczących tamtych stron, ludzi. Teraz noszę się z zamiarem wyrzeźbienia Czesława Niemena. Zbieram materiały. Szukam sponsorów. Interesuję się kulturą materialną tamtego regionu – Nowogródczyzny. Może Pan mógłby mnie skontaktować z osobami o podobnych zainteresowaniach. Może należałoby utrwalić pamięć o ludziach, którzy się wyróżnili swoimi czynami i zapisali w pamięci mieszkańców. Chętnie … Czytaj dalej »
Zenon Kłaczkiewicz, „Uroczysko Sietryszcze.”
W całości to była bardzo duża posiadłość składająca się z lasów łąk oraz niewielkiej ilości polanek, które chyba później zostały jako pola uprawne. W roku 1904 Ludwik Kłaczkiewicz kupuje część z tej posiadłości, a mianowicie 116 hektarów. W skład tej posiadłości wchodziły lasy, ziemia uprawna, łąki ,pastwiska oraz różne mokradła- mszary. Tak jak to było położone i obejmowało w granicach tej … Czytaj dalej »
Zagadka Pana Ludwika ?
Jest to zdjęcie zrobione przez mojego ojca por. Bolesława Zalewskiego - oficera Batalionu KOP z Niemenczyna 1. Kiedy i gdzie to zdjęcie zostało zrobione? 2. Skąd w tak zgodnej grupie znaleźli się: żołnierze KOP, żołnierze służby czynnej (w rogatywkach) oraz grupa uzbrojonych w rozmaitą broń cywilów. 3. Kim byli ci cywile, uzbrojeni i ubrani w ciepłą odzież co sugeruje, że była to chłodna pora … Czytaj dalej »
6 Pułk Piechoty Legionów Józefa Piłsudskiego
(zdjęcia por. Bolesława Zalewskiego z 6 Pułku Piechoty Józefa Piłsudskiego w Wilnie, udostępnione przez syna p. Ludwika Zalewskiego) „Nauka jazdy konnej ma na celu wyrobienie jeźdźców odważnych i wytrzymałych, zdolnych do prowadzenia i używania konia w terenie oraz do walki z konia, przy umiejętnym wykorzystaniu jego sił fizycznych i zdolności. Szeregowiec w pierwszym roku służby musi się nauczyć wszystkiego, co obejmuje … Czytaj dalej »
O mnie i o Archiwum
Urodziłem się w 1950 r. w Gądkowie Wielkim na Ziemi Lubuskiej. Rodzina „po kądzieli” pochodzi z Ziemi Iwienieckiej na Nowogródczyźnie a „po mieczu” z Małopolski. Po zakończeniu II wojny światowej obie rodziny przyjechały na Ziemię Lubuską z Kresów. Kiedy miałem 9 lat zmarł mój ojciec i mama wychowywała nas sama – czworo rodzeństwa. Mieszkaliśmy z dziadkiem – Małopolaninem, który prowadził … Czytaj dalej »
„Cierń Kresowy” Gizela Chmielewska
( Opowieść o Edwardzie Woyniłłowiczu i jego rodzinie – Wydawnictwo LTW, Łomianki ) - refleksja o przeczytanej książce i o opisanych w niej faktach historycznych. Po II rozbiorze Rzeczpospolitej w 1793 r., zlikwidowano województwo mińskie. Odtąd znalazło się pod zaborem rosyjskim, i stało się gubernią mińską. Na terenie guberni funkcjonowała katolicka diecezja mińska. W czasie przynależności do Rosji, katolicy poddani byli administracyjnemu … Czytaj dalej »
Jerzy Węgierski – „W lwowskiej Armii Krajowej”
Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa 1989 W książce pt. „Archipelag Gułag”, na stronie nr 239, Aleksander Sołżenicyn napisał: „I zrozumiałem, co to jest polska duma – i na czym polegał sekret polskich powstań, tak pełnych zapamiętania. Polak, inżynier Jerzy Węgierski był teraz w naszej brygadzie. Odsiadywał ostatni, dziesiąty rok swojej kary. Nawet gdy był kierownikiem robót, nikt nie słyszał od niego ostrego … Czytaj dalej »
Timothy Snyder – Rekonstrukcja narodów ( Polska, Ukraina, Litwa, Białoruś 1569 – 1999 )
Przełożyła Magda Pietrzak – Merta. Wydawnictwo: Fundacja Pogranicze, Sejny. Na stronie nr 105, Pan Profesor napisał : „ Cenzurowani przez komunistyczną Polskę, nie mogli ogłaszać drukiem swoich refleksji, czy choćby wspomnień na temat ziem zabranych przez ZSRR”. Chodzi o Kresowiaków, byłych mieszkańców wielonarodowych polskich Kresów ! Przedstawiam krótką refleksję na temat książki. „Ziemialka nasza z Litwoj złuczyłasia jak i Polskoj zjednałasia dabrawolna”. To białoruskie … Czytaj dalej »
Rodzina Państwa Janiszewskich z Kamionki Strumiłowej, Pobużan, Grabowa…
Ludność w 1921 r. ( Narodowy Spis Powszechny ) 1. Kamionka Strumiłowa : Polacy – 4650, Rusini – 1020, Żydzi - 847, Niemcy - 1. 2. Grabowa: Polacy – 609, Rusini – 352, Żydzi - 43. 3. Pobużany: Polacy – 449, Rusini – 1031, Żydzi – 20. 4. Busk: Polacy – 5461, Rusini – 350, Żydzi 329. Dobry Wieczór! Pragnę zamieścić ocalałe zdjęcia Mojej rodziny: 1) Pradziadek Józef Janiszewski s.Józefa ur.ok.1850r w Kamionce … Czytaj dalej »
Orzeł Biały, Czerwona Gwiazda – Norman Davies
( wojna polsko- bolszewicka 1919 – 1920 ), przekład Andrzej Pawelec.Wydawnictwo Znak, Kraków 2006. W dniu 22 listopada 2011 r. w godzinach wieczornych, na kanale TV Discovery Historia pokazano film pt. „Keiserreich und Weimar”. Rosyjscy historycy m.in. Sdanowitsch, Achtansjan i inni, odsłonili opinii publicznej prawdziwe fakty tajnej wojny wywiadów carskiej Rosji Romanowych, wilhelmińskich Niemiec Hohenzollernów oraz bolszewików i faszystów. Odsłonili kulisy … Czytaj dalej »
Wspomnienia Janiny Zdasień ( VI 1939 – IV 1940 )
Udostępnione przez syna, śp. Pana Zbigniewa Zdasienia 12 września 2007 r. – ” Mogą Pana i Pana znajomych o tyle zainteresować, że jest tam wspomnianych kilka osób z Wołożyna”. Wspomnienia Janiny Zdasień Spisane za namową Jej syna w 1979 r. Zawierające niestety, tylko bardzo krótki okres Jej życia. Okres, w którym była Ona bardzo szczęśliwa i bardzo nieszczęśliwa. Okres od czerwca 1939 r. do kwietnia 1940 r. Zachowajcie … Czytaj dalej »
Irena Bujalska, „Tak Było”
Za zgodą p. Ireny Bujalskiej, Warszawa 11.09.2011, tekst pierwotny „Nieuchronność polskich losów???” w 2007 r. udostępnił p. Zbigniew Zdasień. Pamięci ukochanej, nieprzeciętnej MATKI oraz cieniom rzeszy polskich zesłańców na Wschód poświęcam ( Warszawa 1996 r. ) WSTĘP Na progu sześćdziesiątego dziewiątego roku swego życia przywołuję z dna pamięci postrzępione fragmenty dzieciństwa i wczesnej młodości. „Pamięć zamyka swoje ciemne wody”, zatarły się kontury najbardziej bolesnych doznań, … Czytaj dalej »
Brygady „Łupaszki” 1943 – 1952
Książka – album IPN opracowana przez p.p. Kazimierza Krajewskiego, dr.Tomasza Łabuszewskiego, dr. hab. Piotra Niwińskiego, robi wrażenie . Ma znaczenie dla wszystkich, którym nie jest obojętna historia Polski i uświadamia czym jest wojna. O geopolitycznym kształcie Polski zdecydowały: ZSRR, USA, Wielka Brytania na konferencji w Teheranie ( 28 XI – 1 XII 1943 ) – Polska pod kontrolą sowiecką, „Linia Curzona”, w Jałcie … Czytaj dalej »
„Aus Graudenz nach Gross Gandern” ( Z Grudziądza do Gądkowa Wielkiego )
( interpretacja fotografii wykonanej w wojsku pruskim w 1910 r., udostępnionej przez rodzinę Państwa Karlik ) Rodzina Państwa Rutko z Gądkowa Wielkiego pow. Sulęcin woj. Lubuskie ( Gross Gandern kreis Sternberg – Ostbrandenburg ), przechowała niemiecką fotografię portretową „ Graudenz 1908 – 1910 .Reserve 8. Batterie 2. Westpr. Fuss-Artl.-Regt. No 15. Rzesza Niemiecka w latach 1871 – 1918: - obszar – 540.858 km2 - ludność 41.06 … Czytaj dalej »
Marszałek Polski Józef Piłsudski w pamięci rodziny Państwa Mrozów
Rodzina p. Władysława Mroza s. Andrzeja i Antoniny zd. Weraksa ur. w 1941 r., w m. Downarszczyzna g. Rubieżewicze pow. Stołpce woj. Nowogródzkie ( w okolicy wieś Tatarszczyzna, Zasule, Zdanowicze i rzeka Suła ) przez kilkadziesiąt lat przechowywała zdjęcia o Marszałku Józefie Piłsudskim. Matki dziadek Atanazy Weraksa zmarł w 1895 r., Antonina miała dwóch braci Stanisława i Aleksandra. Syn Atanazego służył w … Czytaj dalej »
Zagadka Joachima Karscha z Gross Gandern (Gądków Wielki ) – c.d.
( na podstawie „Briefe des Bildhauers Joachim Karsch aus den Jahren 1933/45”, udostępnionej przez p. Piotra Skrzyńskiego ) Co Niemcy zatopili w jeziorze Wielicko ( Grossen See i Schinningssee to jedno jezioro ) w Gądkowie Wielkim ( Groβgandern – J. Karsch w listach używa pisowni łącznej ) ? Przez j. Wielicko przepływa rzeka Pliszka, która jest prawym dopływem Odry. Polak, p. Józef Bednarczyk … Czytaj dalej »
Timothy Snyder, „Skrwawione ziemie – Europa między Hitlerem a Stalinem.”
Opracowanie Timothy Snydera to cenne studium na temat dwóch „ideologii socjalistycznych” - komunistycznej w ZSRR i faszystowskiej w Niemczech oraz ich wzajemnych relacji, których konsekwencją były masowe zbrodnie w Europie. Autor bardzo dobrze wyjaśnia etiologię ( przyczyny ) i modus operandi ( sposób działania ) dwóch zbrodniczych systemów politycznych. Po zakończeniu I wojny światowej powstały w Europie „nowe państwa”, których … Czytaj dalej »
Dom w Lubczu n/ Niemnem
( na podstawie dokumentów udostępnionych przez p. Henryka Żurawiela ) Lubcz, to starożytne miasteczko w dawnym województwie nowogródzkim nad Niemnem, oddalone o 6 mil od Nowogródka. Miało osad 200, przeważnie żydowskich.Mieszkańców obojga płci 1300. Za króla Mendoga – zjednoczyciel Litwy, koronowany w 1253 r.), kanonik krakowski Wit założył tam kościół i przez papieża Innocentego IV w 1253 r., miał być mianowany … Czytaj dalej »
„SZKOŁA ŻYCIA” – 1939/45
( relacja p. Olgierda Karola Rutkowskiego z folwarku Podgórze gm. Naliboki pow. Stołpce województwo Nowogródzkie. Do stacji PKP w Stołpcach 44,5 km, do Nalibok – 7 km, do Iwieńca – 5 km. Parafia rzymsko – katolicka Derewno ) Folwark sąsiadował z Dzierżynowem, Wojciechowem, Witoldowem i Wrzosami. Kiedy po sześćdziesięciu sześciu latach chcę napisać wspomnienia przeżytych lat, okazuje się, że pamiętam … Czytaj dalej »
„ZOSTAŁO ICH SIEDEMNASTU” – „Wir”, „Sum”, „Żbik”, „Niedźwiedź” i inni…
(wspomnienie p. Mariana Podgórecznego „Żbik”) Szanowny Panie Stanisławie! Dziękuję za publikację o mym serdecznym przyjacielu, Antku Burdziełowskim ps. „Wir”. Poznałem się z nim w punkcie zbornym w Stołpcach, u kwatermistrza stołpeckiego Obwodu AK o nazwisku, o ile sobie przypominam Kozioł, i przeszedłem z nim cały szlak bojowy Zgrupowania Stołpecko – Nalibockiego. Trafiłem tam po rozformowaniu oddziału partyzanckiego ochotników z Zaostrowiecza. Werbunek ochotników – … Czytaj dalej »
Z Flotylli Pińskiej do polskiej partyzantki
( na podstawie wiadomości udostępnionych przez p. Ignacego Burdziełowskiego ) Wachmistrz Antoni Burdziełowski „Wir „, urodził się w 1916 r., pod zaborem rosyjskim, w m. Hradki w Guberni Mińskiej ( w niepodległej Polsce gm. Mir pow. Stołpce woj. Nowogródzkie ). Jego ojciec Aleksander Burdziełowski służbę wojskową odbywał w carskiej marynarce wojennej i służył na rosyjskim pancerniku „Cesarewicz”. Walczył z Japonią na Oceanie … Czytaj dalej »
Józef i Weronika Stasiukiewicz ( zd.Adamcewicz ) – losy rodziny z Nalibok
Naliboki, 6 sierpnia 1943 roku. Piątek. Niespełna trzy miesiące po ostatnim ataku, w którym bestialsko zamordowano 128 mieszkańców, do wioski wkroczyły wojska niemieckie. W ramach antypartyzanckiej akcji „Hermann”, mieszkańców siłą ładowano na ciężarówki. Tych, którzy stawiali choć najmniejszy opór, zabijano na miejscu. Resztę pozostałych we wsi zabudowań palono i, równano z ziemią. Ci, którzy przeżyli, zostali wywiezieni na roboty przymusowe … Czytaj dalej »
SADOLESKIE TOWARZYSTWO Z SUPROŚNEJ SŁOBODY
(na podstawie dokumentu udostępnionego przez p. Agnieszkę Borczyk) Wojewoda Wileński książę Karol Radziwiłł „Panie Kochanku” nigdy nie złożył przysięgi na wierność i poddaństwo Imperatorowej Katarzynie II. Wyjechał za granicę, a jego ogromne dobra były systematycznie konfiskowane. Jeszcze w 1810 r., w powiecie oszmiańskim jego spadkobiercy posiadali 8 folwarków. 1 Podobnie zachował się p. Aleksander Kalenkiewicz z m. Lnianiki powiatu Nowogródzkiego, który w … Czytaj dalej »
Śp. Pan Andrzej Przewoźnik z ROPWiM – Podziękowanie !
Laski k.Warszawy, Cmentarz Wojenny Na Cmentarzu Wojennym w Laskach k. Warszawy w sierpniu 1944 r., pochowano najmłodszego partyzanta Zgrupowania Stołpecko – Nalibockiego AK strzelca Bogusława Grygorcewicza „Mały” z Nalibok. Na pomoc walczacej Warszawie przyszedł aż z Puszczy Nalibockiej – Województwo Nowogródzkie. Kiedyś do rodziny powiedział: „ Wy mnie zawsze uczyli, że na pierwszym miejscu Bóg, następnie Ojczyzna, a potem rodzina, więc idę … Czytaj dalej »
WAZONY – MŁYN NA RZECE USIE
(na podstawie wiadomości przekazanych przez wnuczkę p. Kazimierza Draczyńskiego p. Bronisławę Kleinzeller ur. w 1940 r. , w Wazonach gm. Naliboki pow. Stołpce woj. Nowogródek) Rzeka Usa jest prawym dopływem Niemna, ma długość 75 kilometrów i wypływa z Wyżyny Iwienieckiej. Wg Słownika geograficznego…, bierze początek w okolicy wsi Czernowa, płynie k. wsi Kul, Drozdowszczyzna, Łubień, Chotowo ( młyn ), Mieszyce, … Czytaj dalej »
„Lucińskie panienki” i nauczyciele z Iwieńca
Polsko – białoruski pisarz Wincenty Dunin Marcinkiewicz, w 1840 r. zakupił mały folwark Lucynka k. Iwieńca, dawne województwo mińskie ( z czasie zaborów gubernia minska ). Czy był to przypadek, czy chciał mieszkać bliżej rodziny ? W Iwieńcu zamieszkiwali Marcinkiewicze ( zob. art.pt. „Fabian Martynow Łotysz… ). Pisał po polsku i po białorusku – na j. białoruski przetłumaczył m.in. „Pana Tadeusza”Adama … Czytaj dalej »
Pan Maksymilian Robert Rozner, policjant z Nalibok
(na podstawie relacji Pani Danuty Leszczyńskiej) Na mocy ustawy z 24 lipca 1919 r., odrodzona po latach zaborów Polska utworzyła Policję Państwową. Po polsko – sowieckiej wojnie 1920 r., utworzono 3 okręgi administracyjne: wołyński, poleski, nowogródzki i powołano Komendy Policji Państwowej. W Okręgu Nowogródzkim komendy ustanowiono w Baranowiczach, Duniłowiczach, Dziśnie, Lidzie, Nieświeżu, Nowogródku, Słonimie, Wilejce, Stołpcach i Wołożynie. Do 1930 r., Naliboki podlegały … Czytaj dalej »
„ Pokochałem rodzinne strony, jaskółki, bociany…”
(wspomnienie Pana Piotra Grygorcewicza, b. mieszkańca m. Suprośna Słoboda gm. Derewno, powiat Stołpce, województwo Nowogródzkie) „W Suprośnej Słobodzie ludzie byli mili i wg dzisiejszego poziomu żyli pokornie, jak jedna wielka rodzina. Wieś była mała, ok. 100 rodzin. Oprócz ludzi zawodowych, wszyscy zajmowali się rolą. Było 3 kowali, 2 szewców, kilku krawców, jeden wyrabiał skóry na buty i na kurtki.Mieszkali cieśle, którzy … Czytaj dalej »
Pan Stanisław Bieniasz-Krzywiec, elektromonter z Nowogródka
( na podstawie relacji córki p. Grażyny Dymowskiej z d. Bieniasz – Krzywiec i syna p. Jerzego Bieniasz – Krzywiec ) Rodzina Państwa Bieniasz – Krzywiec pochodzi z Nowogródczyzny. Pod rosyjskim zaborem zamieszkiwała w wioskach: Rusiłówka i Krywonogi. W Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego…, wydawanego w latach 1880 – 1902, znajdują się następujące wiadomości: „Rusiłówka, okolica szlachecka nad Izówką, dopływ lewej Izwy, pow. Nowogródzki … Czytaj dalej »
Tajemnica Kroniki Nalibockiej
( na podstawie rozmów z byłymi mieszkańcami Nalibok ) Naliboczanin p. Wacław Nowicki, autor książki pt. „Żywe echa” twierdzi, że Kronika Nalibocka w czasie tragicznych wydarzeń w miasteczku nie spłonęła. Organista p. Michał Pietraszkiewicz miał ją przekazać Michałowi Karpowi. Kroniki nie ma, nie wiadomo co się z nią stało ? Może zniszczono ją w 1939 r., jak komsomolcy zdewastowali figurę św. Jana nad miejscowym jeziorkiem i jak rozebrali do połowy synagogę ? W czasie partyzanckiej walki w miasteczku z niemieckim konwojem w lecie 1942 r., oraz w czasie sowieckiego napadu 8 maja 1943 r., i niemieckiej pacyfikacji 6 sierpnia 1943 spalono dwa nalibockie … Czytaj dalej »
„Losy żydowskich żołnierzy Hitlera” Bryan Mark Rigg
Przełożyli Katarzyna Bażyńska – Chojnacka, Piotr Chojnacki, Dom Wydawniczy Rebis, Poznań 2010. ( krótka refleksja na temat przeczytanej książki ) Ostatnie zdanie ponad 300 –stu stronicowej książki brzmi: „Mischlingowie przypominają nam, jak ważna jest stała walka z naszą skłonnością do umniejszania innych w celu podniesienia naszej własnej zaniżonej samooceny.” Bryan Mark Rigg, oficer amerykańskiej piechoty morskiej, ochotnik walczący w armii izraelskiej oraz w latach 2000 … Czytaj dalej »
DWIE SIOSTRY Z WILNA I ICH MĘŻOWIE
Kazimiera i Maria Ganeckie, córki Bazylego i Pauliny z d.Żyłowicz ( mama Pauliny Antonina ze Sławińskich pochodziła z Kieny k. Wilna ) urodziły się w Wilnie. W latach trzydziestych XX wieku rodzina przeniosła się do Mołodeczna w woj. Wileńskim. W 1929 r., Mołodeczno było miasteczkiem powiatowym, liczyło 1997 mieszkańców. Położone na skrzyżowaniu ważnych szlaków kolejowych: Lida – Królewszczyzna i Wilno – Olechnowicze, … Czytaj dalej »
Wołma – Miłaszewscy, Mińko…( na podstawie relacji p. Ewalda Kokotta i p. Bronisława Mińko)
W Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego…( wydawany w l. 1880 – 1902 ) o Wołmie napisano: „Leży nad rz. Wołmą, lewym dopływem Isłoczy, 42 wiorsty od Mińska. Miejscowość lekko falista, grunty szczerkowe żytnie, łąki dobre. Miejscowość przeważnie zamieszkana przez Żydów, w dobrach Wańkowiczów. Należała do Wołodkowiczów, Filipowiczów, Wańkowiczów. Pierwszy modrzewiowy kościół wystawił w roku 1473 r., Stanisław Daukszewicz ( Dowkszewicz ?). Po II … Czytaj dalej »
„Tyle dni, tyle tygodni, tyle lat…”
(o wołożyńskiej szkole, na podstawie relacji p. Tacjany Nachaj udostępnionej w dniu 29.11.2010 r., przez wnuczkę p. Tacjanę Wilczyńską i relacji p. Ireny Bujalskiej) Narodowy Spis Powszechny z 1921 r. wykazał, że Wołożyn liczył 15.290 mieszkańców (7413 mężczyzn i 7877 kobiet). Wg wyznania : – prawosławnych – 12.867, katolików – 2314, ewangelików – 5, wyznania mojżeszowego – 100, innych – 4. … Czytaj dalej »
CIECHANOWICZE z Wojciechowa, Marat ZALCMAN i OCHRYM spod Sokala.
(na podstawie pisemnej korespondencji Pana Tadeusza Ciechanowicza z Kanady) Do 1943 roku, rodzina Państwa CIECHANOWICZÓW zamieszkiwała w folwarku Wojciechowo k. Pietryłowicz. W Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego…, wydawanym w latach 1880/1902, napisano, że pod zaborem rosyjskim folwark znajdował się w Powiecie Oszmiańskim – 97 wiorst (ponad 100 km) od Oszmiany nad rzeką Zamianką. Zamieszkiwało tam 39 mieszkańców wyznania katolickiego. Wg Skorowidza miejscowości z … Czytaj dalej »
Jan Radziwiłł, „Janek”, „Długi” – polski partyzant z Nalibok
Wacław Nowicki w książce pt.”Żywe echa” wspomina swojego kolegę Jana Radziwiłła „Janek”, „Długi”. Obaj byli Naliboczanami, i spotkał ich podobny los. „Janek”, „Długi” to pseudonimy konspiracyjne Jana Radziwiłła. Zanim je otrzymał, do 1939 r.,mieszkał w niepodległej Polsce, w Nalibokach powiat Stołpce, województwo Nowogródzkie. Był aktywny w życiu nalibockiej społeczności, należał do miejscowego zespołu pieśni i tańca. Krótko przed wybuchem wojny zajęli … Czytaj dalej »
Koło Hodowców Koni Wojskowych w Wołożynie (1921-1939)
W okresie międzywojennym, miasto powiatowe Wołożyn znajdowało się w Województwie Nowogródzkim. Na podstawie pierwszego narodowego spisu powszechnego z 1921 r., wiemy, że liczyło 2534 budynków mieszkalnych, w których zamieszkiwało 15.290 osób ( 7413 mężczyzn i 7877 kobiet ). Wyznania rzymsko – katolickiego było 2314, prawosławnego 12.867, ewangelickiego 5, mojżeszowego 100, innych 4. Narodowość polską podawało 5322, białoruską 9906, żydowską 17. Przy ulicy … Czytaj dalej »
ZABYTKOWY KOŚCIÓŁEK W GĄDKOWIE MAŁYM (KLEIN GANDERN )
(krótka historia po 1945 roku – opowiedziana przez b. mieszkankę Nalibok, Panią Marię Chilicką) W Gądkowie Małym gm. Torzym pow. Sulęcin woj. Lubuskie, po zakończeniu II wojny światowej kościółek był nieczynny, ludność chodziła na nabożeństwa do Gądkowa Wielkiego – 3 km. Miejscowy, „poniemiecki” drewniany kościółek z 1780 roku był zamknięty i zdewastowany. Wewnątrz były dziury w ścianach, powybijane okna, brak podłogi i … Czytaj dalej »
„Prosili cara, ale powstaniec już umarł…”
(o Powstaniu Styczniowym 1863 r. w Puszczy Nalibockiej) Pani Maria Chilicka z Nalibok wspomina, że jej ojciec Józef Chilicki opowiadał o dowódcy Powstania Styczniowego 1863 r. w Puszczy Nalibockiej. Złapany w puszczy i wywieziony do Rosji, został skazany na śmierć, a wyrok wykonano.Rodzina o tym nie wiedziała, a kiedy na skierowane do cara prośby przyszło ułaskawienie, było już za późno, i było … Czytaj dalej »
Łancew Ług, Johalin i Podskole
Dzieje polskich rodzin - próba rekonstrukcji historycznej. W okresie XX – lecia międzywojennego ( 1921 – 39 ), wieś Łancew Ług i majątek Johalin znajdowały się w Województwie Nowogródzkim.W Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, wydawanym pod rosyjskim zaborem w latach 1880 – 1902, pisze się tylko o majątku. „Johalin 1. Gierbielewicze, dobra pow. Słonimski gm. Kozłowszczyzna, Janowiczów 116 … Czytaj dalej »
Nowogródczyzna i Mińszczyzna: dorastanie pod dwiema okupacjami
Inauguracja turnusu kolonijnego „Związku Zawodowego Pracowników Samorządowych Użyteczności Publicznej, Zjednoczenia Związków Zawodowych w Polsce, Oddz. [Spółdzielni] Spoż. w Nowogródku” w lipcu 1939r. w ośrodku kolonijnym w miejscowości Nowojelnia. Na zdjęciu (wyk. w zakładzie fotograficznym J. Winnik, Nowogródek) kierownik kolonii z księdzem a dalej grupa dzieci na tle drewnianego budynku ośrodka kolonijnego, w którym mieszkało również rodzeństwo Janina i Ksawery Suchoccy z … Czytaj dalej »
Wołożyn, Iwieniec, Pohorełka, Adamki, Borowiki: dorastanie pod dwiema okupacjami
Ksawery Suchocki, ur. 12 grudnia 1932 r. w miejscowości Pohorełka gminy Iwieniec, wspomina po 60 latach swoje losy na Nowogródczyźnie i Mińszczyźnie w czasie II wojny światowej. 17 września 1939 r. – agresja na Polskę i sowiecka okupacja. W 1939 roku ukończyłem pierwszą klasę szkoły powszechnej i przez całe wakacje byłem na kolonii w Nowojelni koło Nowogródka. Z Wołożyna było nas troje … Czytaj dalej »
Naliboki: dorastanie pod dwiema okupacjami
Relacja z rozmowy przeprowadzonej 07.03.2007 z p. Marią Chilicką, c. Józefa i Olimpii, z d. Grygorcewicz, ur. w 1926 r. w Nalibokach, woj. Nowogródzkie, do 1943 r. zamieszkałej w Nalibokach przy ulicy Nowogródzkiej – sześcioro rodzeństwa. Pradziadek Zachariasz Grygorcewicz był zarządcą majątku księżnej Marii von Wittgenstein – Hohenlohe w Puszczy Nalibockiej, córki księżnej Stefanii z Radziwiłłów Wittgenstein, a jego syn … Czytaj dalej »
Harcerskie obozy Hufca Wołożyńskiego
Na podstawie relacji b. mieszkanki Wołożyna p. Ireny Bujalskiej. W sierpniu 1939 r. byłam na obozie harcerskim w m. Biały Korzec koło Bakszt. (Bakszty – wieś gminna, w 1929 r. liczyła 497 mieszkańców. Miejscowy ksiądz nazywał się Sienkiewicz). Kwaterowaliśmy w drewnianym dwuizbowym budynku miejscowej szkoły. Jedzenie przygotowywały kucharki. Spałyśmy … Czytaj dalej »
Nieznany obóz pracy przy lotnisku mińskim
Na podstawie relacji rodzeństwa Janiny i Ksawerego Suchockich. „Po kądzieli” rodzina pochodzi z Powiatu Wołożyńskiego, Województwa Nowogródzkiego. Przed II wojną światową, do 1939 r. zamieszkiwała w miasteczku Wołożyn i wiosce Pohorełka k. Iwieńca. Pradziadkowie Adamowicze posiadali ośmiohektarowe gospodarstwo rolne. W lipcu1943 roku Niemcy spalili Pohorełkę [1]. W godzinach rannych wkroczył do wioski pododdział Ukraińców pod dowództwem niemieckim. Mieszkańców zgromadzili na podwórzu p. … Czytaj dalej »
Plenipotenci Rymaszewscy z Pierszaj
Na podstawie rozmowy z p. Ireną Bujalską (Warszawa, 14 września 2010 r.) W okresie XX-lecia międzywojennego miejscowość Pierszaje znajdowała się na terenie Województwa Nowogródzkiego w powiecie Wołożyn. W Księdze Adresowej Polski i Wolnego Miasta Gdańska z 1929 r. jest następujący zapis: „Pierszaje – wieś i gmina (z przynależnościami Borowikowszczyzna, Dory), pow. Wołożyn, sąd pok. Raków, Sąd Okręgowy Nowogródek, 364 mieszkańców.” Ze „Słownika geograficznego Królestwa Polskiego…” możemy się dowiedzieć, że miejscowość leży nad rzeką Pierszajką, przy ujściu do rzeki Malinówki. Niegdyś należała do dóbr biskupów wileńskich, a po 1795 r. była w posiadaniu rodziny Tyszkiewiczów. Kościół z 1600 r. został ufundowany przez biskupa wileńskiego Jerzego Radziwiłla. Tyszkiewiczowie posiadali swoją rezydencję z pięknym ogrodem, o 3 wiorsty od Pierszai w … Czytaj dalej »
Polacy na robotach przymusowych w Gross Gandern (Gądków Wielki) 1939-45
Próba rekonstrukcji na podstawie relacji mieszkańców Gądkowa Wielkiego i Gądkowa Małego. Podczas II wojny światowej w Gross Gandern i Klein Gandern Kreis Weststernberg – Ostbrandenburg (Gądków Wielki i Gądków Mały, powiat Sulęcin, woj. Lubuskie) na robotach przymusowych przebywali Polacy. Z uwagi na rolniczy charakter miejscowości pracowali przeważnie w rolnictwie – „u Bauerów”. Przez miejscowość przechodzi ważna linia kolejowa łącząca Szczecin ze Śląskiem, … Czytaj dalej »
Aleksander Rojko Giwojna z Dzienis
Wspomnienia o Ojcu, spisane przez syna Zbigniewa, udostępnione przez wnuka – p. Łukasza Rojko. Aleksander Rojko Giwojna urodził się 5 kwietnia 1910 roku. Przed II wojną światową mieszkał we wsi (kolonii) Dzienisy, powiat Stołpce, parafia Kamień. W tej wsi mieszkali też rodzice – Aleksander i Teofilia (z d. Szybut), brat Kazimierz z żoną Stefanią i brat Michał z żoną Marią oraz … Czytaj dalej »
Kaszub i Poleszuk w Gądkowie Wielkim – Gross Gandern
W zimie 1945 r. niemieccy mieszkańcy Gross Gandern – Gądkowa Wielkiego, w obawie przed zbliżającym się frontem, w pośpiechu opuszczali swoją miejscowość. Uciekali na Zachód, w kierunku Frankfurtu/n Odrą. (zob. art. „Gross Gandern – Gądków Wielki w latach 1939/45″). Pani Patok – Potocka z synem Władysławem nigdzie nie uciekała, pozostała na miejscu. Zamieszkiwała przy ul. Kirchofstrasse – Strażacka, w pobliżu … Czytaj dalej »
Sierżant Stanisław Chmielewski – komendant strażnicy KOP Soczewki
(na podstawie dokumentów udostępnionych przez wnuka – p. Andrzeja Chmielewskiego): Stanisław Chmielewski, s. Antoniego, urodził się na Białostocczyźnie, w m. Bargłów (w tzw. „archiwnoj sprawce” Barkłuor), w 1900 r. Prawdopodobnie około 1918 r. wstąpił do Polskiej Organizacji Wojskowej w Augustowskiem. W sierpniu 1919 r. brał udział w zwycięskim Powstaniu Sejneńskim, a w 1920 r. – w wojnie polsko – bolszewickiej, podczas … Czytaj dalej »
Budy, Śmiejno – nadleśnictwo i gajówka w Puszczy Nalibockiej
W książce „Powiat Oszmiański” Czesław Jankowski pisał na początku XX w. o Budach: „Księżna Hohenlohe kazała wybudować pałacyk, zwany Buda, na pięknej leśnej polanie o wiorst kilka od jeziora Kromań, tworzący wdzięczną osadę. Pałacyk do chwili obecnej stoi umeblowany tak, jak za życia księżnej, a po ścianach wiszą rogi łosi i jeleni ręką jej ubijanych. Przed pałacykiem lipa rozłożysta, z altaną … Czytaj dalej »
Naliboki – życie codzienne mieszkańców w latach 1939-42
Na podstawie rozmów z byłymi mieszkańcami Nalibok – p. Marią Chilicką i p. Stefanem Zielonko. Sowieci weszli do Nalibok w niedzielę 17 września 1939 r. Właściciele sklepów ukryli swoje towary. Można było „kupować”, ale tylko „za złoto” – carskie monety lub na wymianę – za artykuły spożywcze (masło, śmietanę, jaja itp.) W sklepie u p. Bieszańskiego można było „kupić” zapałki … Czytaj dalej »
Strażnica KOP Zasule – Andrzej Mróz
W latach dwudziestych XX wieku służbę wojskową w strażnicy KOP Zasule odbywał Andrzej Mróz, s. Jana i Wiktorii, z d. Koczkodaj, urodzony w 1896 r. w m. Biała, pow. Radzyń Podlaski. W 1926 r. ożenił się tam z Antoniną Werakso, c. Władysława i Michaliny, z d. Hołowacz, urodzoną w 1906 r. Zaślubiny odbyły się 14 kwietnia 1926 r. w kościele … Czytaj dalej »
Iwieńczanie – Kalikst Dąbrowski i Piotr Doroguncew
Na podstawie dokumentów udostępnionych przez p. Monikę Dąbrowską – Bolesta i p. Tomasza Bolesta. W 1920 r. p. Kalikst Dąbrowski, mieszkaniec miasteczka Iwieniec, za zgodą właściciela majątku ziemskiego w Iwieńcu – p. Piotra Doroguncewa, nabył od p. Reginy Toczko 2 hektary gruntów z prawem przelewu czynszu. Dnia 5 września 1930 r. p. Kalikst Dąbrowski zwrócił się do Państwowej Komisji … Czytaj dalej »
Suprośna Słoboda – nabywanie ziemi do 1939 r.
Niektóre aspekty stosunków własnościowych – na podstawie dokumentów udostępnionych przez p. Agnieszkę Borczyk. Przed II wojną Suprośna Słoboda leżała w gminie Derewno, pow. Stołpce. Wcześniej w Słowniku Geograficznym Królestwa Polskiego, T. XI, s. 590, na temat miejscowości Suprośna Słoboda jest następujący zapis: Suporośna Słoboda, pow. Oszmiański, ob. Słoboda Suporośna. Odl. o 114 w. od Oszmiany, ma 27 dm, 257 mk (246 … Czytaj dalej »
Naliboki – Benedykt Klimowicz gra nad Dołem Śmierci
Fragment wspomnień Mieczysława Klimowicza z książki „The Last Day of Naliboki” w tłumaczeniu na polski (fragment przekazany przez Stefana Zielonko). W książce „Nalibocka Puszcza” Tadeusza Gasztolda, str. 53, autor sytuuje zdarzenie w sierpniu 1943 r., a według byłej mieszkanki Nalibok p. Marii Chilickiej – miało miejsce latem 1942 r., po partyzanckim polsko – sowieckim ataku na konwój Gebietskomisarza z Nowogródka … Czytaj dalej »
Gross Gandern (Gądków Wielki) w latach 1939–45
Gross Gandern (Gądków Wielki) – to miejscowość na południowym zachodzie ówczesnego powiatu Weststernberg (Torzym). W 1939 r. liczyła 740 mieszkańców, a w 1945 – 850. Wzrost liczby mieszkańców wynikał z napływu ludności, która uciekała z bombardowanych przez aliantów miast niemieckich, a przede wszystkim – z Berlina. Miejscowa ludność była wyznania ewangelickiego, dwie rodziny były katolickie. Niemały wpływ na zajęcia ludności i źródła jej … Czytaj dalej »
Dzieci z Kresów w oporze przeciwko okupantom
W latach 1939-44, w okresie okupacji sowieckiej i niemieckiej powiatów wołożyńskiego i stołpeckiego Województwa Nowogródzkiego miejscowe polskie dzieci brały udział w oporze przeciwko okupantom. O ich postawie świadczy chociażby kilka poniższych przykładów: 1. Harcmistrz Chlebnikow z Wołożyna zebrał harcerzy i próbowali walczyć z sowietami już 17 września 1939 r. Młodzi chłopcy zebrali się w podmiejskim lasku, ale wszystkich wkrótce wyłapano. Co … Czytaj dalej »
Nota rosyjskiego MSZ 1041 ws. Stanisława Karlika
Szanowni Państwo! Po 62 latach otrzymałem od władz Federacji Rosyjskiej następujący dokument: Archiwnaja sprawka. W gosudarstwiennom archiwie Magadanskoj obłasti imiejut swiedienija, czto gr. Karlik Stanisław Nikołajewicz (otcziestwo – tak w dokumientach), 1925 goda rożdienija, urożeniec d. Łancew Łog, Bytienskogo rajona, Baranowiczskoj obłasti (miesto rożdienija – tak w dokumentach), po nacjonalnosci polak, prożiwawszyj do ariesta po miestu rożdienija, osużdien 25 apriela 1945 … Czytaj dalej »
Timothy Snyder – „Henryk Józewski i polsko – sowiecka rozgrywka o Ukrainę”
(Krótka refleksja) W 1920 roku rodzina Państwa Nowickich mieszkała w Zdołbunowie na Wołyniu. Trwała wojna odrodzonej po latach zaborów Polski i rewolucyjnej Rosji. Sowieci pędzili na Zachód „jak szaleni”, a jeden z żołnierzy krzyczał: - Pan, daleko do Szarszawy? - Daleko – odpowiedział pan Mikołaj. - Dajdziom! Dajdziom! – butnie zapewniał krasnoarmiejec. Wkrótce jednak role się odwróciły i to Polacy pędzili na Wschód, … Czytaj dalej »
Grzegorz Suchocki z Mniszan
Wspomnienia o moim dziadku Grzegorzu Suchockim spisane po jego śmierci. Dorastanie pod rosyjskim zaborem na Ziemi Iwienieckiej. Młodość i dorosłość w II RP i we Francji. Wojna, niewola i czasy PRL-u. Grzegorz Suchocki urodził się w 1902 roku w m. Mniszany koło Pierszai (dzisiejsza Białoruś – ok. 50 km od Mińska). Była to mała wioska położona w lasach. Nazwa ma pochodzić … Czytaj dalej »
Dzieje kościoła w Gądkowie Wielkim w l. 1350–1945
Pierwszy katolicki kościół w Gądkowie Wielkim (Gross Gandern) w dzisiejszym Lubuskiem został zbudowany na długo przed przybyciem Zakonu Joannitów na te ziemie w 1350 r. Był drewniany i stał w tym samym miejscu, na którym teraz jest kościół murowany. W średniowieczu gądkowska gmina katolicka była uznawana za zamożną. Z dokumentów podatkowych wynika, że w 1405 r. płaciła wysoką kwotę 8 talarów … Czytaj dalej »
Konspiracja iwieniecka 1939-43
Po klęsce wrześniowej w 1939 r. sowiecka władza w Województwie Nowogródzkim spotkała się z oporem polskiego społeczeństwa. Na początku był to opór bierny: samopomoc, ukrywanie się, antysowiecka agitacja, a później działalność konspiracyjna: tworzenie organizacji, łączności, zdobywanie i gromadzenie broni oraz wojskowego wyposażenia, wywiad i kontrwywiad, legalizacja. Jedną z pierwszych organizacji konspiracyjnych w Iwieńcu był Związek Młodzieży Polskiej – działał także w … Czytaj dalej »
Naliboki – zbrodnia przy ulicy Nowogródzkiej – 8 maja 1943 r.
Byli to dwaj bracia, w wieku ok. 22–23 lata. Wynajmowali mieszkanie u P. Józefa i Nadziei Chilickich w Nalibokach, przy ulicy Nowogródzkiej, w pobliżu szpitala. Podczas okupacji niemieckiej byli nauczycielami w miejscowej szkole. Pochodzili prawdopodobnie z okolic Szczorse – Korelicze, ale na razie nie wiemy jak się nazywali. W czasie napadu na miasteczko „partyzantów sowieckich” zostali zastrzeleni w ogródku Państwa … Czytaj dalej »
Ad vocem do artykułu „Karygodny grzech obiektywizmu”
Jestem autorem szeregu artykułów o Nalibokach, które znajdują się w internecie – na moim blogu i stronie prywatnej. Książkę P.P. Kowalskiego i Głuchowskiego czytałem, ale mam o niej diametralnie inne zdanie niż P. Piotr Skwieciński, autor artykułu „Karygodny grzech obiektywizmu”. Co to znaczy, że „antysemityzm w Polsce był w tamtym czasie powszechny”? Czy nie jest to stwierdzenie przesadne? W Nalibokach w okresie XX–lecia międzywojennego społeczność żydowska wiodła prym w miejscowym handlu i nikt jej w tym nie przeszkadzał. Napisałem o tym w artykule „Naliboccy Żydzi w latach 1921-39″. W książce „Odwet” autorzy już na początku piszą o miasteczku nieprawdę, piszą o biedzie i zacofaniu, a nic takiego nie miało miejsca. Już chociażby z faktu, że była tam … Czytaj dalej »
Polowania w Puszczy Nalibockiej w latach 1921-39
Relacja z rozmowy z p. Ireną Bujalską z 11.10.2009. Mój tata Bazyli Bujalski był myśliwym i wspólnie z kolegami wyjeżdżał z Wołożyna na polowania do Puszczy Nalibockiej. Posiadał dwie dubeltówki, pistolet z długą lufą i skórzane ubranie myśliwego z napisem „wielkie gody”. Przeważnie jeździli do Białych Brzegów nad Isłoczą, Białego Korca, Sakowszczyzny, Piślewicy, Kleciszcz, Pierszaj. W Białych Brzegach koło Bakszt polowali na … Czytaj dalej »
Pacyfikacja Nalibok i katastrofa na Sule – 6.08.1943 (relacja G.Grygorcewicz)
Relacja p. Gertrudy Grygorcewicz – list z 9.11.2008. Umundurowany Niemiec kazał nam opuścić dom. W domu była mama – l. 49, ja i brat Boguś. Tatuś nocował u krewnych na Ostrowiu i zanim zaczęto nas ładować na przyczepy, mama wymknęła się po tatę. Chcieliśmy jechać wszyscy razem. Na ewakuację mieliśmy godzinę czasu. Naliboki były otoczone szczelną obstawą policyjną. W momencie kiedy mama … Czytaj dalej »
Kapral Zygmunt Zdasień – żołnierz 3 BSW w Wilnie
Pan Zygmunt Zdasień, s. Stefana, ur. w 1909 r. w Lidzie, absolwent Państwowej Szkoły Technicznej im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Wilnie. W latach dwudziestych XX wieku odbywał służbę wojskową w 3 Batalionie Saperów Wileńskich w Wilnie. W latach trzydziestych pracował w charakterze inspektora nadzoru budowlanego w Starostwie Powiatowym w Wołożynie, woj. Nowogródzkie. Został aresztowany przez sowietów we wrześniu 1939 r. … Czytaj dalej »
Naliboki – kościół świętego Bartłomieja
Dokumenty mówią, że w 1540 r., jako votum za cudowne ocalenie od pioruna, królewicz Zygmunt August nakazał zbudować w Nalibokach kaplicę chrześcijańską. Kanclerz W.Ks.Litewskiego Albrecht Stanisław Radziwiłł w 1636 r., brat „Sierotki” zbudował na miejscu kaplicy pierwszy kościół. W 1655 r.,w czasie najazdu szwedzkiego i rosyjskiego, kościół zniszczono. Czterdzieści cztery lata później Radziwiłłowie w tym samym miejscu wznieśli drugi kościół, … Czytaj dalej »
Pacyfikacja Nalibok – 6 sierpnia 1943 (opis M.Klimowicza)
Tłumaczenie fragmentu książki „The Last Day of Naliboki” Mieczysława Klimowicza. Wpisuje się w ciąg podobnych relacji – P.P. Marii Chilickiej i Gertrudy Grygorcewicz. 31 lipca matka zdecydowała pójść do Maczylina obejrzeć pola pszenicy i żyta, żeby zobaczyć czy ziarno już dojrzałe, bowiem w ciągu tegorocznych żniw spodziewaliśmy się obfitych zbiorów, a nie mieliśmy dostatecznie wielu rąk do pracy. Pamiętam wyraźnie, że … Czytaj dalej »
Naliboki – Kółko Rolnicze
Relacja z rozmowy z b. mieszkanką Nalibok p. Marią Chilicką z 30.08.2009. Prawdopodobnie inicjatorem i założycielem Kółka Rolniczego w Nalibokach był kierownik miejscowej szkoły powszechnej p. Świdziński. Wszystkie zebrania członków odbywały się na terenie szkoły. Na prezentowanym zdjęciu – z książki „Ziemia Mickiewicza” Hanny Regulskiej Ślusarczyk z roku 1937 – obok miejscowych Naliboczan są osoby przyjezdne, których nie znam. Rozpoznaję niektóre … Czytaj dalej »
Powrót Polaków z obozu pracy w Mińsku
Polacy przebywali w niemieckim obozie pracy w Mińsku od lata 1943 r., tj. od niemieckiej operacji przeciwpartyzanckiej „Hermann”. Powracali na Ziemię Iwieniecką i Nalibocką na wiosnę 1944 r. Oto trasa powrotu ludności polskiej: 1. Z Mińska do wioski Cnajotka (obecna Cnianka?) 2. Gródek Siemkowski – Siemkauharadok 3. Zasław – nocowanie u miejscowych Polaków. Modlenie się w domach po polsku. Kościół katolicki zamknięty. Miejscowa ludność częstowała ugotowanymi ziemniakami w łupinach i kapuśniakiem. Mężczyzna – niemowa, kazał dać Ksaweremu i Janinie poduszki do spania. 4. Raków – nocleg w szkole. Pomoc żywnościowa od miejscowej ludności. Umundurowani Polacy – AK-owcy. Jeden z nich – „z wąsikiem na koniu”. Najprawdopodobniej Adolf Pilch wydawał stosowne polecenia organizacyjne. Za Rakowem nocleg w dużej wiosce. Spotkanie z sowieckimi … Czytaj dalej »
300 lat – Franciszkanie w Iwieńcu 1702–2002
Książka pod tym tytułem ukazuje wpływ franciszkanów na życie mieszkańców Iwieńca. Autor: Jerzy Leoncjusz Sima OFMConv, Wydawnictwo Niepokalanów. Słyszałem głosy, że książka jest bezwartościowa i gdybym w to uwierzył, strata byłaby bezpowrotna! Po przeczytaniu wiem np. dlaczego moja prababcia Franciszka Adamowicz z d. Orłowska, pochodząca z Pokucia koło Iwieńca, była polską patriotką. Wiem już też dlaczego podczas sowieckiej okupacji 1939-41 … Czytaj dalej »
Nalibocka elektrownia
W Nalibokach pod zaborem rosyjskim nie było prądu elektrycznego. Elektrownia powstała dopiero w niepodległej Polsce. Inicjatorem budowy był ksiądz prałat Józef Bajko. W „Stronach Nowogródzkich”, Władysław Abramowicz na ten temat napisał: „Ksiądz prałat pobudował elektrownię własnej konstrukcji. Na razie służy do oświetlenia kościoła i jego obiektów, gdyż zelektryfikowanie całego miasteczka wymaga kosztownej instalacji. Przy pomocy Urzędu Gminy sprawa kosztów zostanie … Czytaj dalej »
Fabian Martynow Łotysz i Iwienieckie Towarzysztwo Chrześcijańskie
Na podstawie dokumentu udostępnionego przez Panią Monikę Dąbrowską – Bolesta i Pana Tomasza Bolesta. „W dniu 26 grudnia 1872 r., ja niżej podpisany obywatel Guberni Mińskiej, członek Iwienieckiego Towarzystwa Chrześcijańskiego, mieszczanin Wiktor Martynowicz Marcinkiewicz, przekazuję pisemne oświadczenie członkowi Iwienieckiego Towarzystawa Chrześcijańskiego, mieszczaninowi p. Fabianowi Martynowi Łotyszowi, w którym stwierdzam co następuje.Zakupiłem od mieszczanina p. Jana Krzysztofa należący do jego matki Anieli Mikuckiej, nowowybudowany drewniany dom … Czytaj dalej »
Powstanie Iwienieckie – 19 czerwca 1943 r.
„Dość mamy pęt, skończyła się cierpliwość, Dość pełnych więzień i spalonych miast, Mścicielska pięść wymierzy sprawiedliwość, A naszą pieśń podniesiem aż do gwiazd!” Marsz partyzantki nowogródzkiej (piąta zwrotka). W czasie agresji sowieckiej na Polskę 17 września 1939 r. część Polskich Sił Zbrojnych w Województwach Nowogródzkim i Wileńskim stawiła nowym agresorom zdecydowany opór. W dniach 20-21 września bohatersko broniło się … Czytaj dalej »
Partyzanci Batalionu Stołpecko – Nalibockiego AK
Wykaz miejscowości, z których rekrutowali się partyzanci Zgrupowania Stołpecko – Nalibockiego Armii Krajowej. Przy każdej pozycji podano liczbę partyzantów z danej miejscowości. Adamowicze – 6 Baranowicze – 2 Białomosze – 5 Bielica – 3 Borek – 9 Borowikowszczyzna – 2 Bryniczewo – 16 Brzozowiec – 3 Brzuchacze – 2 Bućkiewicze – 7 Chortonowo – 1 Chotowo – 6 Chotów – 10 … Czytaj dalej »
Boże Ciało w Iwieńcu w latach 1921-39
Relacja Pani Faustyny Sosnowskiej, z d. Achrem, rocznik 1917, spisana przez wnuka Jacka Bucińskiego w dniu 10.06.2010. Pytał Pan o święto Bożego Ciała w Iwieńcu i tu pamięć Babci zaskoczyła mnie całkowicie. Moja Babcia należała do Czerwonego Kościoła, a więc tam chodziła na procesje, które odbywały się ulicą Kościuszki (Babcia mówi, że „jak weszli Ruscy” – przerobili ją na 17 Października). Babcia … Czytaj dalej »
Czesław Ignatowicz – legionista z Puszczy Nalibockiej
Znałem Go zanim się o tym dowiedział. Moja mama, Janina Karlik, z d. Suchocka, widziała Go w czasie wojny w m. Starzynki koło Iwieńca. Był wtedy żołnierzem AK w Batalionie Stołpecko – Nalibockim. „Spotkali się” ponownie po wojnie, w m. Gądków Wielki na Ziemi Lubuskiej. Urodził się w m. Skrotczyzna koło Nalibok w 1922 r. Szwagrem brata jego ojca był Walenty … Czytaj dalej »
Zagadka Joachima Karscha z Gross Gandern
Wie es eigentlich gewesen sein? Jak to właściwie było? – Ranke. Joachim Karsch, ur. w 1897 r. w Breslau (Wrocław), zm. 1945 r. w Gross Gandern (Gądków Wielki), pow. Sulęcin, woj. Lubuskie, niemiecki artysta, grafik, rzeźbiarz – ekspresjonista. W nocy z 10 na 11.02.1945 w Gross Gandern popełnił wraz z żoną Liesbeth samobójstwo. Dokonał tego na terenie posesji państwa Regin, u … Czytaj dalej »
„Odwet” – próba polemiki
„Odwet. Prawdziwa historia braci Bielskich”. Autorzy: Piotr Głuchowski, Marcin Kowalski. Książka wydana przez Bibliotekę Gazety Wyborczej, Warszawa 2009, stron 327. „Fakty są święte, poglądy wolne” – Norman Davies W pewnym sensie książka jest kontynuacją pracy „Nie trzeba mnie zabijać”. Autorzy konsekwentnie piszą o kwestii żydowskiej na polskich Kresach w latach 1939/44. Dotykają jednego z trudniejszych tematów – Zbrodni Nalibockiej z 8 maja … Czytaj dalej »
Ksiądz Władysław Cisek – jezuita z Gądkowa Wielkiego
W Warszawie, na ścianie jednej z kamienic na Nowym Świecie, jest tablica pamiątkowa grupy literackiej Skamander. Jest tam data – rok 1918 i są wymienieni jej założyciele. Wsród nich jest Kazimierz Wierzyński. Czy ksiądz Władysław Cisek z Gądkowa Wielkiego miał coś wspólnego ze Skamandrem? Okazuje się, że tak! Z Kazimierzem Wierzyńskim chodził do gimnazium klasycznego w Stryju koło Lwowa. Nie wiadomo, … Czytaj dalej »
Stanisław Karlik – żołnierz AK z m. Łancew Ług
Od kilkunastu lat próbuję ustalić losy mojego stryjka Stanisława Karlika, s. Mikołaja, ur. w 1925 r. w m. Łancew Ług, gmina Dobromyśl, pow. Baranowicze, woj. Nowogródzkie. Aresztowało go 13 grudnia 1944 r. bytnieńskie NKWD. Dnia 25 kwietnia 1945 r. został osądzony z art. 63-I i 76 UK BSSR i skazany na 10 lat pozbawienia wolności. W lipcu 1993 r. otrzymałem … Czytaj dalej »
Nieśwież – gimnazjalistka Elwira Dąbrowska z Iwieńca
Na podstawie materiałów udostępnionych przez Państwa Monikę Dąbrowską – Bolesta i Tomasza Bolesta. Pochodziła ze znamienitej rodziny Państwa Dąbrowskich z Iwieńca. Jej ojciec Kalikst Dąbrowski był w okresie XX–lecia międzywojennego właścicielem cegielnio – kaflarni, a przodkowie „po kądzieli” – to rodzina Pana Fabiana Łotysza. Elwira urodziła się w 1920 r. w Iwieńcu, miała siostrę Alinę i brata Leonarda. Rodzeństwo chodziło … Czytaj dalej »
„Wianuszek” w Gądkowie Wielkim (Lubuskie)
W 1873 r. Gądków Wielki uzyskał połączenie kolejowe ze światem. Miejscowość znalazła się przy ważnym szlaku: Zielona Góra – Szczecin (Śląsk – Pomorze Zachodnie). Wydarzenie to miało miejsce w państwie pruskim, ale dotyczyło ludności pochodzenia słowiańskiego. Linia kolejowa odmieniła życie nie tylko mieszkańcom, ale także na zawsze krajoobraz. Obszar pomiędzy Jeziorem Ratno, a Jeziorem Wielicko (Wielkie), równoległy do rzeki Pliszki, przecięty … Czytaj dalej »
Dom Adamowiczów w Pohorełce koło Iwieńca
Dom był drewniany i „mógł mieć ze dwieście lat”. Na całej Ziemi Iwienieckiej budowano podobnie. Zaczęło się to zmieniać w okresie XX–lecia międzywojennego. Np. w Nalibokach firma „Świerk” wypalała cegłę i powoli zaczęto budować domy murowane. W Iwieńcu dominowały drewniane, a na ogólną liczbę 500 domów, murowanych było tylko 10. Dom Adamowiczów w Pohorełce był połączony z budynkami gospodarczymi – z … Czytaj dalej »
Boże Ciało w Nalibokach 1921-39
Relacja rozmowy z p. Marią Chilicką, spisana w dniu 9 czerwca 2010 r. Procesja Bożego Ciała w Nalibokach wychodziła z kościoła pw. św. Bartłomieja o godz. 11.00. Szło bardzo dużo ludzi, ksiądz Józef Bajko mówił, że „na parafii” ma ok. 10 tys. spowiedników. Na początku niesiono krzyż, za nim małe dziewczynki niosły poduszeczki przystrojone falbankami, wstążeczkami i kwiatami z obrazkami świętych, Matki … Czytaj dalej »
Mikołaj Śnieżko i Grzegorz Suchocki
Co łączy te dwie osoby? Na pewno pamięć i ustny przekaz. Grzegorz Suchocki był moim dziadkiem i wspominał o Mikołaju Śnieżko. Jego nazwisko wymawiał na sposób kresowy: „Śnieżka”. Obaj mieszkali do 1939-40 na Kresach, w pow. wołożyńskim Województwa Nowogródzkiego. Znali się z racji pełnionych funkcji w administracji samorządowej II RP. Grzegorz był sołtysem w wiosce Mniszany, prawdopodobnie w latach 1926/29, … Czytaj dalej »
Iwieniec – cegielnia rodziny Burak-Buraczewskich
Na podstawie dokumentów udostępnionych przez Panią Elżbietę Kwarcińską. W 1868 r. p. Antoni Burak (Buraczewski), s. Mikołaja, mieszkaniec Iwieńca w Guberni Mińskiej, otrzymał zezwolenie na produkcję cegły od Nieświeskiej Izby Rzmieślniczej – rosyjskiego urzędu administracji państwowej. Zezwolenie regulowało warunki produkcji, terminy oraz jakość i ilość cegły. Mógł produkować w okresie od 1 kwietnia do 1 listopada każdego roku. Obowiązywał limit 150 … Czytaj dalej »
Prezydent RP Ignacy Mościcki w Iwieńcu – 24.09.1929
Bronisław Władysław Król (kierownik szkoły w Iwieńcu) w książce „Szkoła jako instytucja wychowawcza w środowisku małomiasteczkowym” opracowanej w 1938 r. opisał wizytę Prezydenta RP następująco: „24 września 1929 r. Iwieniec przebiera się w szatę odświętną, bo wita u siebie Prezydenta RP prof. Ignacego Mościckiego. Wśród mówców, którzy witają dostojnego gościa, znajdują się dzieci szkolne, które wręczają Mu bukiet kwiatów. Przy nieustających … Czytaj dalej »
Naliboki – przezwiska i przydomki mieszkańców 1921-39
W Nalibokach okresu XX-lecia międzywojennego występowały liczne rodziny o tym samym nazwisku. Z tego powodu mieszkańcy w życiu codziennym posługiwali się przezwiskami (w pozytywnym znaczeniu) i przydomkami. Ułatwiało to komunikację personalną a tym samym – umacniało integrację społeczności miasteczka. Było to szczególnie przydatne przy realizacji wspólnych przedsięwzięć, np. budowy kościoła, a także w sytuacji zagrożenia życia w okresie dwóch wojennych okupacji. Przezwiska i przydomki brały się często z prozy życia codziennego, np. „Sapun” – przydomek Antoniego Grygorcewicza – pochodził od tego, że ciężko oddychał. „Jurka” – to przydomek Bolesława Grygorcewicza, aby nie mylić z „Sapunem”. Wystarczyło powiedzieć” „idę do Jurki”. Karol Grygorcewicz to „Zaharuk” od tego, że przodek miał na imię Zachariasz, a Wacław Grygorcewicz to … Czytaj dalej »
Batalion KOP Iwieniec
Przyczynek do dyskusji o roli i znaczeniu Batalionu w latach 1924-39. Po zakończeniu wojny 1920 r. na granicy z Rosją sowiecką długo nie było spokoju. Granica miała długość 1412 km i była „trudna do upilnowania”. Sowiecki napad na Stołpce 4 sierpnia 1924 r. i na pociąg do Łunińca 24 września tego samego roku spowodował, że rząd polski podjął radykalne działania … Czytaj dalej »
Powstanie Iwienieckie – atak na koszary
W dniu 19 czerwca 1943 r. polscy partyzanci – nazywani Legionistami, zaatakowali niemiecki garnizon w Iwieńcu pow. Wołożyn, woj. Nowogródzkie. Atak był zaplanowany i przeprowadzony przez partyzantów „z zewnątrz”, ale i z „wewnątrz”. W ataku wewnętrznym wzięła udział iwieniecka konspiracja. Walczono głównie w samym miasteczku, a najważniejszy bój rozegrał się o budynek żandarmerii. W ataku „zewnętrznym” – na koszary – dominowali … Czytaj dalej »
Zbigniew Zdasień – wspomnienie
Pana Zbyszka Zdasienia poznałem przez internet 10 września 2007 roku. Poszukiwałem informacji o Halinie Drucko – Podbereskiej „Księżniczce”, sanitariuszce i łączniczce AK, która została zamordowana przez Niemców w Puszczy Nalibockiej latem 1943 r. Na Białoruskim Portalu Radzima natrafiłem na ten wpis: Zbigniew Zdasień 2007-05-17 04:01:57. Dzień dobry. W Nowej Myszy urodziła się w 1897 r. siostra mojej Babci – Bronisława Zacharzewska. … Czytaj dalej »
Niemiecka rodzina Gutmannów z Naliboków
Relacja z rozmowy z b. mieszkanką Naliboków p. Marią Chilicką. W latach 1921/39 w Nalibokach przy ulicy Nowogródzkiej, naprzeciwko szpitala, zamieszkiwała niemiecka rodzina Gutmannów. Prawdopodobnie sprowadziła ją do miasteczka w XIX wieku księżna Hohenlohe, która była spadkobierczynią huty żelaza w Kleciszczu i Rudni Nalibockiej oraz wybudowała kanał spławny Kleciszcze – Niemen, do Lubczy. Rodzina mogła przybyć do Nalibok z niemieckimi hrabiami i książętami, którzy licznie przyjeżdżali na polowania. Pan Gutmann był Niemcem, a jego żona Łotyszką. Posiadali sad i budynki gospodarcze, które wynajmowali firmie „Świerk”. Ich syn, Eugeniusz Gutmann był leśnikiem, ale nie w Nalibokach, a gdzieś koło Wilna. Pięknie grał na gitarze. Jego siostra Marga wyszła za mąż za Rosjanina Iwanowa. Mieli troje dzieci: Żenię, Ninę … Czytaj dalej »
Okręg Nowogródzki AK w dokumentach
Inicjatywa Oddziału IPN i Oficyny Wydawniczej RYTM w Warszawie wydania dokumentów Okręgu Nowogródzkiego AK była długo oczekiwana przez Polaków. Zarówno historyków – profesjonalistów, amatorów, ale także i świadków tamtych wydarzeń. Jednym z tych ostatnich jest Ksawery Suchocki, ur. w Pohorełce koło Iwieńca w 1932 r. Jego wspomnienia „Dorastanie pod dwiema okupacjami – Iwieniec, Pohorełka…” są w internecie. W książce p. … Czytaj dalej »
Rowce – gajówka w Puszczy Nalibockiej
W latach 1921/39 Puszcza Nalibocka była największym obszarem leśnym II Rzeczypospolitej. A największą gajówką w Puszczy były Rowce. W Słowniku Geograficznym Królestwa Polskiego z 1888 r. o Rowcach jest następujący zapis: „Rowce, zaścianek szlachecki, pow. Oszmiański, w 4 okr. pol., o 113 w. od Oszmiany, 2 dm, 30 mk. katol.” Znaczy to, że był to zaścianek szlachecki w powiecie oszmiańskim – ponad … Czytaj dalej »
Iwieniecka elektrownia
Relacja p. Heleny Mińko, z d. Chmielewska, przekazana 26.05.2010 r. przez syna p. Bronisława Mińko. „Przyjechał jakiś Żyd z Wilna i miał swoich wyszkolonych ludzi, którzy zakładali elektrownie – dynamo. Dawniej piłowali stojąc na kozłach we dwóch, bierwiona drzewa położyli, jeden na górze stał, a drugi na dole i ciągali piłką. U nas jak ojciec budował taki spichlerz to na podwórku … Czytaj dalej »
Wołożyn w latach 1921–39
Kto był kim w miasteczu – relacja rozmowy z p. Ireną Bujalską, byłą mieszkanką Wołożyna, spisana 27 października 2008 r. WIESIOŁOWSKI – starosta powiatowy CICHY LUDWIK – starosta powiatowy „po Wiesiołowskim” SZWED – burmistrz TRECZYŃSKI – burmistrz „po Szwedzie” WADOWSKI-PIETRZKIEWICZ TADEUSZ (1903-41), s. Piotra-Sylwestra – agronom i burmistrz Wołożyna w l. 1939-41 ARABKOWICZÓWNA – nauczycielka BARTAK – pułkownik, dowódca Baonu KOP BŁAŻEWICZÓWNA RÓŻA – nauczycielka BOCEWICZ – inspektor szkolny … Czytaj dalej »
Kapitan Stanisław Kryński „Sibirz”
Pochodził z Krakowskiego i był lekarzem weterynarii w Nalibokach. Zaczął tam pracować ok. 1934 r. – „jak jeszcze nie było prądu, a świeciliśmy lampami naftowymi”. Wynajmował mieszkanie u Gutmanna na ul. Nowogródzkiej. Był wdowcem i po pierwszej żonie Basi miał dwoje dzieci: Wojtka i Zosię (Zulę). Wkrótce ożenił się z Janiną Śliwińską, która pochodziła z Miechowa. W Iwieńcu urodził się … Czytaj dalej »
Naliboczanie – praca przymusowa w III Rzeszy (1943-45)
Relacja z rozmowy z Naliboczanką, Panią Marią Chilicką, z 27.01.2010 r. W sierpniu 1943 r. Niemcy spacyfikowli i spalili nasze miasteczko Naliboki. Mieszkańców załadowali do wagonów towarowych na stacji kolejowej w Stołpcach nad Niemnem i przewieźli do Białegostoku. Przeprowadzili tam swego rodzaju „badania lekarskie” – badania płuc, dezynfekcję oraz porobili zdjęcia, jak mówili – do dowodów osobistych. Mnie z siostrą Józią … Czytaj dalej »
Pohorełka – wioska na Nowogródczyźnie
Refleksja o mieszkańcach w latach 1921-43. W okresie międzywojennym w Pohorełce koło Iwieńca zamieszkiwały rodziny: Achremów, Adamowiczów, Jankowskich, Kuszelów, Kapustów, Szafarewiczów, Żółtków. Wioska znajdowała się na wzgórzu – pagórku, w pobliżu rzeki Wołmy. Zabudowę miała drewnianą, tak jak w całej okolicy. Łąki nad Wołmą to tzw. „Karycina”, gdzie wypasano bydło. Przy drodze od strony Iwieńca znajdował się duży, drewniany, katolicki krzyż. Drugi … Czytaj dalej »
Zbudujmy Muzeum Kresów nie drażniąc sąsiadów!
Pochodzę z rodziny kresowej, która po 1946 r. znalazła się na Kresach Zachodnich. W Polsce jest wielu ludzi nam podobych, którzy są wrażliwi na temat poruszony przez profesorów Legutkę i Jasiewicza. Obaj Panowie mają rację, że przez kilkadziesiąt lat w mentalności Polaków powstało bezpowrotne spustoszenie nt. Kresów. Wszyscy wiemy, że za PRL były tematy tabu, a np. nauczyciele historii nie … Czytaj dalej »
Iwienieccy harcerze – 1929-39
W książce „Szkoła jako instytucja wychowawcza w środowisku małomiasteczkowym” w roku 1938 kierownik szkoły powszechnej w Iwieńcu p. Bronisław Władysław Król opisał iwienieckie harcerstwo. Naczelną zasadą iwienieckiej szkoły było wychowanie obywatelsko – państwowe. Cel ten realizowano poprzez wychowanie społeczno – obywatelskie, wychowanie moralne i wychowanie fizyczne. Starano się wyrabiać wśród młodzieży samodzielność, orientację, wytrwałość w pracy, obowiązkowość, szacunek dla starszych, … Czytaj dalej »
Bilans Powstania Iwienieckiego – 19.06.1943
Walka w mieście zakończyła się po 18 godzinach. Zniszczono niemiecki Stutzpunkt (umocniony punkt obrony) przy minimalnych stratach własnych. Spaliło się wiele budynków oraz częściowo koszary, których całkowicie nie zdobyto. Według A. Pilcha, poległo 3 żołnierzy, a rannych zostało 6. Według J. Kuźmińskiego rannych było 11 (Pan J. K. pracował w tym czasie w szpitalu). [1] Wacław Nowicki napisał, że … Czytaj dalej »
Nalibocka szkoła w latach 1939-41
Relacja z rozmowy z p. Marią Chilicką z 12.01.2009. 17 września 1939 roku, jak weszli „Ruskie”, skończyła się polska szkoła w Nalibokach. Okupanci zorganizowali szkołę białoruską. Tak jak w innych miejscowościach, uznano, że nauka w polskiej szkole była na niższym poziomie niż w ZSRR i wszystkie klasy obniżono o jeden rok. Zamiast w siódmej klasie, znalazłam się ponownie w szóstej. W naszej … Czytaj dalej »
Mieczysław Jermak i tajemnica „Dzwonu Marszałka”
Dla Iwieńczan Mieczysław Jermak „Miecik” zawsze będzie się kojarzył z „Dzwonem Marszałka”. Wiemy na pewno, że „zdjął dzwon z wieży Białego Kościoła pw. św. Michała i ukrył go przed okupantami”. O fakcie tym informuje mieszkanka Iwieńca, p. Jadwiga Achrem w filmie p. Mikołaja Wawrzeniuka „Dzwon Marszałka”. Potwierdza to wnuczek Mieczysława Jermaka, p. Krzysztof Bielski. Nie mamy pewności co do czasu kiedy … Czytaj dalej »