8 lutego w Historii Kresów

8 lutego 2014

Zygmunt – „Łupaszka”

1951 – w więzieniu na warszawskim Mokotowie został rozstrzelany major Zygmunt Szendzielarz „Łupaszka” – legendarny dowódca 5 Wileńskiej Brygady AK zwanej też „Brygadą Śmierci”.

Ten najbardziej chyba znany z Żołnierzy Wyklętych urodził się w 1910 r. w Stryju jako najmłodszy syn Karola Szendzielarza i Eufrozyny z Osieckich. Początkowo uczył się w gimnazjum we Lwowie, a potem w Stryju. W okresie międzywojennym był zawodowym wojskowym.  W Kampanii Wrześniowej 1939 r. walczył jako dowódca 2 szwadronu w 4 Pułku Ułanów Zaniemeńskich w składzie Wileńskiej Brygady Kawalerii pod dowództwem pułkownika Konstantego Druckiego-Lubeckiego, a potem w Nowogródzkiej Brygadzie Kawalerii.






Dostał się do niewoli niemieckiej, z której zbiegł, przedostał się do Lwowa, a następnie do Wilna, gdzie rozpoczął działalność konspiracyjną. Przez pewien czas przebywał w majątku żony w Szejkunach. Pseudonim „Łupaszko” przyjął po słynnym Jerzym Dąbrowskim – bohaterze walk z bolszewikami w latach 1919-1920.

Walki 5 Brygady Wileńskiej AK zostały dość szczegółowo opisane, przypomnijmy więc tylko, że operowała ona na północny – wschód od Wilna. Walczyła zarówno z Niemcami jak i z ich litewskimi sojusznikami oraz z partyzantką sowiecką. Decyzją „Łupaszki” jego oddziały nie wzięły udziału w operacji „Ostra Brama”. „Niech mnie historia osądzi, ale nie chcę, żeby kiedykolwiek nasi żołnierze byli wieszani na murach i bramach Wilna” – oświadczył wtedy major Szendzielarz. Dzięki temu jego podkomendni uniknęli podstępnego aresztowania przez Rosjan i kontynuowali walkę z Armią Czerwoną i polską bezpieką na Pomorzu i Białostocczyźnie.






„Łupaszka” został aresztowany przez UB 30 czerwca 1948 r. w Osielcu pod Jordanowem. Na procesie nie zaprzeczał i nie prosił o łaskę. Sędzia Mieczysław Widaj skazał go na karę śmierci. Wraz z nim stracono trzech oficerów Okręgu Wileńskiego AK – podpułkownika A.Olechnowicza, kapitana Henryka Borowskiego „Trzmiela” i podporucznika Lucjana Minkiewicza „Wiktora”.

Poległo też wielu innych żołnierzy „Łupaszki”, wśród nich: ppor. Z. Badocha „Żelazny” – zginął w Czerninie koło Sztumu w 1946 r., ppor. H. „Lufa” – zamordowany przez UB na zamku w Lublinie w 1949 r., sanitariuszka Danuta „Inka” – zamordowana przez UB w Gdańsku w 1946 r., ppor. Feliks Selmanowicz „Zagończyk” – zamordowany przez UB w Gdańsku w 1946 r., kpr. Henryk Wojczyński „Mercedes” – zmarł z odniesionych ran w 1946 r. w Jełguniu.

1649: rozpoczęła się bitwa pod Murażnowicami zakończona następnego dnia zwycięstwem wojsk litewskich nad Kozakami.

1813 – w Dubnie na Wołyniu zmarł Tadeusz – polski działacz oświatowy i gospodarczy, pedagog, historyk, bibliofil, numizmatyk, członek Komisji Edukacji Narodowej, współtwórca Konstytucji 3 Maja, współzałożyciel warszawskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, twórca Biblioteki Poryckiej liczącej 1558 rękopisów, ponad 8500 tomów dzieł polskich, 3-4 tys. obcych i ok. 20 tys. broszur.

Był głównym organizatorem Liceum Krzemienieckiego zwanego Atenami Wołyńskimi. Zapoczątkował opracowanie dokładnej hydrograficznej mapy Polski i Litwy. W 1803 r. w związku z przyznaniem autonomii szkolnictwu polskiemu na Litwie i Rusi Czacki został mianowany wizytatorem szkół guberni wołyńskiej, podolskiej i kijowskiej. Urodzony w 1765 r. w Porycku na Wołyniu.

1863: klęska powstańców w bitwie pod Słupczą.

1884 – w majątku Wymno na Witebszczyźnie urodził się Wacław Okulicz-Kozaryn – polski zapaśnik. Zmarł w 1974 r.

1889 – urodziła się Zofia Kernowa – polska prozaiczka i publicystka, działaczka niepodległościowa. W czasie I wojny światowej pracowała w wywiadzie Legionów Polskich, należała do Polskiej Organizacji Wojskowej, była zwiadowczynią Drużyn Strzeleckich dostarczającą patrolom Józefa Piłsudskiego informacji o ruchach wojsk rosyjskich. Zmarła w 1971 r.

1897 – urodził się Stanisław – polski aktor występujący na scenach m.in. Wilna i Lwowa. W 1945 r. razem z całym zespołem teatru wileńskiego przeniósł się do Torunia, gdzie był aktorem i reżyserem Teatru Ziemi Pomorskiej. Zmarł w 1972 r.

1904 – w Dyneburgu urodził się Jan Safarewicz – polski językoznawca, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, członek Polskiej Akademii Nauk. Uczył się w Gimnazjum im. Króla Zygmunta Augusta w Wilnie, po jego ukończeniu w 1922 r. podjął studia z językoznawstwa i filologii klasycznej na Uniwersytecie Wileńskim, gdzie zrobił doktorat. Zmarł w 1992 r.

1919 – dekretem Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego została utworzona Pocztowa Kasa Oszczędności. W 1950 r. przemianowana na Powszechną Kasę Oszczędności. Obecnie PKO BP SA.

1940 – w Wilnie urodził się Bohdan Paczyński – najwybitniejszy polski astronom XX wieku i jeden z najwybitniejszych astrofizyków na świecie. W swoich badaniach zajmował się głównie teorią ewolucji gwiazd, dysków akrecyjnych, mikrosoczewkowania grawitacyjnego oraz rozbłyskami gamma. Zmarł w 2007 r.

1995 – zmarł Józef Maria – polski logik, filozof. Po ukończeniu gimnazjum we Lwowie w 1920 r. jako ochotnik brał udział w wojnie polsko – bolszewickiej walcząc w 8 Pułku Ułanów. Studiował prawo na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie. Urodzony w 1902 r.

Kresy24.pl / Historyczne Kalendarium Kresowe – 8 lutego

Podziel się tym z innymi. Udostępnij na:
Tagi:

Komentarze nawołujące do przemocy, zawierające zniesławienia, wulgaryzmy, groźby karalne lub spam będą usuwane. Również wpisy osób podających nieprawdziwy email.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *