23 stycznia w Historii Kresów

23 stycznia 2014

Ignacy

1889 – zmarł Ignacy Domeyko herbu Dangiel – polski geolog i mineralog światowej sławy. Badacz Ameryki Południowej. Pierwowzór Żegoty z III części „Dziadów” Adama Mickiewicza.

To zdumiewające, że postać tego wielkiego Polaka i uczonego jest o wiele lepiej znana w odległym Chile niż we własnej ojczyźnie. Urodził się w 1802 r. w Niedźwiadce Wielkiej (obecnie Białoruś) w rodzinie Hipolita Domeyki – prezesa sądu ziemskiego i Karoliny z Ancutów – ciotki znanej skądinąd Maryli Wereszczakówny. Po wczesnej śmierci ojca opiekę nad rodziną przejął Ignacy mieszkający w Zyburtowszczyźnie koło Lidy.






Przyszły uczony rozpoczynał edukację w powiatowej szkole pijarów w Szczuczynie Lidzkim. W latach 1816-1822 Domeyko studiował na Wydziale Fizyczno-Matematycznym Uniwersytetu Wileńskiego chłonąc m.in. wykłady Jędrzeja Śniadeckiego. Mimo bardzo młodego wieku zostaje w 1819 r. przyjęty do Towarzystwa Filomatów. Po studiach zaczyna gospodarzyć w majątku .

Carskie śledztwo w sprawie filomatów dotyka także jego – zdążył wprawdzie przed rewizją spalić dokumenty organizacji, ale i tak został aresztowany wraz 200 innymi działaczami i osadzony w budynku klasztoru bazylianów w Wilnie. Zesłania uniknął, jednak został na zawsze odsunięty od służby państwowej (gdyby carskie władze wiedziały co w ten sposób tracą!) i oddany pod dozór policyjny.






Gdy tylko usłyszał o wybuchu Powstania Listopadowego – stawił się natychmiast z kupioną u Żydów strzelbą i pałaszem. Ale dopiero w 1831 r. dostał rozkaz udania się do generała Skrzyneckiego z meldunkiem, że Litwa gotowa jest do powstania. Podczas przekradania się przez Puszczę Augustowską został jednak uznany za szpiega i dosłownie uciekł sprzed plutonu egzekucyjnego z pomocą pewnego księdza, który miał go przed śmiercią wyspowiadać. Potem służył w korpusie generała Dezyderego Chłapowskiego, gdzie spotkał m.in. Emilię Plater. Po klęsce polskich wojsk ich niedobitki, a wśród nich i Domeyko schroniło się w Prusach Wschodnich.

Tak zaczęło się życie Domeyki – emigranta, które zawiodło go potem przez Niemcy i Francję aż do Chile, gdzie dostał propozycję objęcia stanowiska wykładowcy chemii i mineralogii. Jego działalność w tym odległym kraju jest dobrze opisana, przypomnijmy więc tylko, że to dzięki jego odkryciom geologicznym rozwinęło się tam górnictwo, które w krótkim czasie zmieniło ubogie Chile w dość zamożne i niezależne państwo. Wielkie były też zasługi Domeyki dla rozwoju chilijskiej oświaty i życia intelektualnego. Nic więc dziwnego, że uważany jest w tym kraju za bohatera narodowego.

U schyłku życia w 1884 r. uczony odwiedził kraj – przez Kraków i Warszawę przybył na Litwę. Jego przyjazd był okazją do patriotycznych manifestacji. Na Litwie mieszkał u córki i zięcia w Zyburtowszczyźnie. Podróże nadszarpnęły jednak jego zdrowie. Zmarł w Santiago de Chile w 1889 roku.

1793 – Rosja i Prusy dokonały II rozbioru Polski. Austria tym razem nie wzięła w rozbiorze udziału, zadowalając się perspektywą objęcia w posiadanie Bawarii.

1858 – w Chodorowie urodził się Oswald Balzer – polski historyk prawa i ustroju Polski. W latach 1887-1933 był profesorem na Uniwersytecie Lwowskim. Dyrektor Archiwum Krajowego Aktów Grodzkich i Ziemskich we Lwowie. W 1902 r. reprezentował rząd Galicji w słynnym wygranym sporze między Galicją a Węgrami o Morskie Oko w Tatrach.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości zabierał głos między innymi w sprawie godła Polski, nazwy dla polskiej waluty – był zwolennikiem nazwy „złoty” – i bronił określenia Rzeczpospolita Polska. Jako pierwszy przedstawiciel nauki odznaczony Orderem Orła Białego. Zmarł w 1933 r. i został pochowany na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie.

1873 – urodził się Karol Irzykowski – polski pisarz, krytyk literacki, filmowy i teatralny. Mieszkał i uczył się w Brzeżanach i Złoczowie. Studiował na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu we Lwowie. Zmarł w 1944 r.

1885 – we Lwowie urodził się Bolesław Wallek-Walewski – polski kompozytor i dyrygent, wykładowca i dyrektor Konserwatorium Towarzystwa Muzycznego w Krakowie. Naukę rozpoczynał u Stanisława Niewiadomskiego w lwowskim konserwatorium. Zmarł w 1944 r.

1928 – we Lwowie urodził się Tadeusz Śliwiak – polski poeta, autor tekstów piosenek, związany z Piwnicą Pod Baranami. Zmarł w 1994 r.

1937 – zmarł Mieczysław Rybczyński – polski inżynier hydrotechnik. Wybitnie zasłużony dla regulacji rzek południowej Polski – Dniestru, Wisły, Stryja, Świcy, Bystrzycy Nadwórniańskiej i Bystrzycy Sołotwińskiej, Łomnicy. Minister robót publicznych w II RP. Ukończył Politechnikę Lwowską. Pracował we Lwowie. W 1918 r. brał udział w obronie Lwowa jako członek straży obywatelskiej w służbie kwatermistrzowskiej, za co został odznaczony Medalem Orląt. Urodzony w 1873 r. w Stanisławowie.

1942 – w wileńskim getcie powstała Zjednoczona Organizacja Partyzancka.

2007 – zmarł Ryszard – polski dziennikarz, reportażysta, pisarz, podróżnik, poeta i fotograf. Zwany „cesarzem reportażu”. Urodził się w 1932 r. w Pińsku.

Kresy24.pl / Historyczne Kalendarium Kresowe – 23 stycznia

Podziel się tym z innymi. Udostępnij na:

Komentarze nawołujące do przemocy, zawierające zniesławienia, wulgaryzmy, groźby karalne lub spam będą usuwane. Również wpisy osób podających nieprawdziwy email.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *