21 września w Historii Kresów

21 września 2013

Tomasz Zan jako student Uniwersytetu w Wilnie. Fot. z archiwum Mariusza Kubika

jako student Uniwersytetu w Wilnie. Fot. z archiwum Mariusza Kubika

1902 – w Duksztach na Litwie urodził się Tomasz Zan – uczestnik walk o Kresy z Litwinami i sowietami, żołnierz Dowbora-Muśnickiego, Września’39, 30 Poleskiej Dywizji Piechoty AK.

Był prawnukiem Tomasza Zana – „Promienistego”, bratem Heleny Stankiewicz, ostatnim potomkiem w linii męskiej Zanów. W 1913 r. wstąpił do drużyny skautów założonej przez Andrzeja Małkowskiego koło Warszawy.






Służył jako ochotnik pod dowództwem gen. Wacława Iwaszkiewicza w korpusie gen. Józefa Dowbor-Muśnickiego. W 1918 r. walczył w obronie Wilna, w 1919 r. w Suwałkach wstąpił do Polskiej Organizacji Wojskowej i walczył z Litwinami w rejonie Sejn. Przeczytaj artykuł o Powstaniu Sejneńskim. Internowany przez Litwinów w 1920 r. uciekł z obozu w Kozłowej Rudzie i przez Kłajpedę dostał się do Warszawy. W lipcu 1920 r. jako ochotnik w 211 Pułku Ułanów Jerzego Dąbrowskiego został dwukrotnie ranny w wojnie z bolszewikami.

W okresie międzywojennym  studiował w Wilnie i Poznaniu, zdobywając dyplom inżyniera rolnictwa. Był oficerem rezerwy 4 Pułku Ułanów Zaniemeńskich, a w 1939 r. został rotmistrzem w DOK-III w Grodnie. W Kampanii Wrześniowej walczył na froncie Osowiec-Wizna.






Po wkroczeniu sowietów pozostał w Kownie jako oficer polskiego wywiadu wojskowego na kraje bałtyckie. Od grudnia 1939 r. należał do ZWZ. Aresztowany przez policję litewską trafił do obozu koncentracyjnego w Drymitriawie, skąd zwolniono go przed aneksją Litwy przez ZSRR. W lipcu 1941 r. przedostał się do Warszawy, gdzie w konspiracji był m.in. szefem oddziału dyspozycyjnego Kedywu pod kryptonimem „Sęk-Motor”. Potem odpowiadał za zaopatrzenie oddziałów AK na Kresach – Okręgu „Nów” i 19 Dywizji AK na Nowogródczyźnie. Awansowany do stopnia majora.

W czasie Akcji „Burza” był szefem sztabu 30 Poleskiej Dywizji Piechoty AK. Internowany przez sowietów, został wywieziony do Riazania. Do Polski wrócił w lutym 1946 r. W 1951 r. został aresztowany przez UB i więziony przez trzy lata w areszcie przy Rakowieckiej w Warszawie. Kawaler i wielu innych odznaczeń. Zmarł w 1989 r. w Warszawie.

Major Tadeusz Danilewicz. Obraz: portal onr.czyz.org

Major Tadeusz Danilewicz. Obraz: portal onr.czyz.org

1895 – w Przedrzymichach Małych, pow. , urodził się Tadeusz Danilewicz – major WP, członek NOW, NSZ, Komendant NZW, weteran walk o Kresy z sowietami i Ukraińcami.

Ukończył Gimnazjum im. Stanisława Żółkiewskiego w Żółkwi, studiował w Akademii Handlowej we Lwowie. W czasie I wojny służył w armii Austro-Węgier. W listopadzie 1918 r. podczas przedzierania się do Lwowa został schwytany przez Ukraińców ale zbiegł. Schwytany ponownie i więziony w Kamionce Strumiłowej, Radziechowej i Jazłowcu, został w czerwcu 1919 r. odbity przez żołnierzy polskich.

W Wojsku Polskim służył w 38 Pułku Piechoty Strzelców Lwowskich i 47 Pułku Piechoty Strzelców Kresowych, w którym dowodził kompanią karabinów maszynowych w wojnie z bolszewikami. Potem, walcząc w 12 Pułku Piechoty, został ranny we wrześniu 1920 r. W okresie międzywojennym służył w 6 Pułku Strzelców Podhalańskich i w Korpusie Ochrony Pogranicza, gdzie dowodził kompanią w 13 i 14 Batalionie Granicznym w Tarnopolskiem, a następnie w 39 Pułku Piechoty Strzelców Lwowskich i 3 Pułku Piechoty Legionów.

W Kampanii Wrześniowej walczył w obronie Modlina. Od listopada 1939 r. działał w konspiracji, w Narodowo-Ludowej Organizacji Wojskowej, Narodowej Organizacji Wojskowej i Narodowych Siłach Zbrojnych. Po scaleniu NSZ z AK od kwietnia 1944 r. był szefem sztabu KG NSZ (AK). Brał udział w Powstaniu Warszawskim. Od czerwca 1945 r. został Komendantem Głównym Narodowego Zjednoczenia Wojskowego. Pseudonimy: „”, „Kossak”, „Doman”, „Łoziński”.

Zagrożony aresztowaniem przez UB przedostał się w 1945 r. na Zachód. Był działaczem społecznym w Wielkiej Brytanii. Zmarł w 1972 r.

1457 – urodziła się Jadwiga Jagiellonka – królewna polska i księżniczka litewska, księżna Bawarii, żona Jerzego Bogatego. Zmarła w 1502 r.

1461 – zmarła Zofia Holszańska – królowa Polski, żona Władysława II Jagiełły. Urodzona w 1405 r.

1689 – w Tykocinie lub Białymstoku urodził się Jan Klemens – wojewoda krakowski, hetman polny koronny, hetman wielki koronny. Jeden z największych polskich magnatów XVIII w. Zmarł w 1771 r.

1834 – urodził się Antoni Franciszek Audziewicz – biskup wileński. Zmarł w 1895 r. w Wilnie.

1914 – z powodu odmowy złożenia przysięgi na wierność carowi został rozwiązany .

2002 – zmarł Andrzej , tłumacz, reżyser filmów dokumentalnych. Brat Czesława. W czasie II wojny światowej był żołnierzem ZWZ i AK na Litwie, m.in. w Wilnie. Organizator pierwszych szlaków kurierskich na Wileńszczyźnie, udzielał pomocy polskim oficerom w ucieczce z obozów internowania. Urodzony w 1917 r. w Wilnie.

2007 przeniósł Tadeusza Kondrusiewicza z Moskwy na urząd arcybiskupa metropolity mińsko-mohylewskiego.

Kresy24.pl / Historyczne Kalendarium Kresowe – 21 września

Podziel się tym z innymi. Udostępnij na:

Komentarze nawołujące do przemocy, zawierające zniesławienia, wulgaryzmy, groźby karalne lub spam będą usuwane. Również wpisy osób podających nieprawdziwy email.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *