21 stycznia w Historii Kresów

21 stycznia 2014

Antypolski plakat propagandowy z okresu pierwszej okupacji sowieckiej

1940 – wybuchło powstanie przeciw sowietom w Czortkowie – pierwszy zryw zbrojny Polaków na Kresach pod sowiecką okupacją. Wielu powstańców schwytało i zamordowało .

W odpowiedzi na nasilające się represje pod sowiecką okupacją, w październiku 1939 r. powstała w Czortkowie konspiracyjna polska organizacja kierowana przez Tadeusza Bańkowskiego, Henryka Kamińskiego i Heweliusza Malawskiego. Jej celem była walka z sowietami i wrogiem i sabotaż. Aktywnym jej działaczem był także miejscowy nauczyciel gimnazjalny – harcmistrz Józef Opacki.






Powstańcy – głównie młodzież gimnazjalna i licealna – zamierzali opanować najważniejsze budynki w mieście: koszary, szpital, posterunek NKWD, milicji, sąd, pocztę i dworzec kolejowy, a następnie zdobytym pociągiem dotrzeć do Rumunii, gdzie planowali dołączenie do polskich oddziałów. Liczyli też na jednoczesny wybuch powstania we Lwowie i Stanisławowie.

Powstanie było źle zaplanowane, a jego uczestnicy – choć pełni zapału – bardzo słabo uzbrojeni (głównie w noże i kilka rewolwerów). Po krótkiej walce wycofali się, zabijając trzech żołnierzy sowieckich i raniąc dwóch. Wkrótce większość z powstańców została schwytana przez NKWD i przybyłe na miejsce posiłki Armii Czerwonej. Do Czortkowa przyjechali też wysocy oficerowie NKWD – Iwan i Wsiewołod Mierkułow. O przebiegu śledztwa na bieżąco informowano szefa NKWD Ławrientija Berię i samego Stalina.






Łącznie w ciągu miesiąca aresztowano 540 osób. Część z nich zamordowano już w czasie śledztwa, kolejnych 21 skazano na karę śmierci i zabito, 55 osób trafiło do łagrów. W nocy z 1 na 2 lipca 1941 r. NKWD-ziści wraz z miejscowymi komunistami dokonali także mordu na 8 czortkowskich dominikanach.

1600 – zmarł Jerzy – polski duchowny katolicki, kardynał, biskup wileński i krakowski. Urodzony w 1556 r. w Łukiszkach koło Wilna.

1861 – zmarł ranny w honorowym pojedynku Bruno – polski pisarz, poeta, autor tekstu pieśni „Czarny krzyżyk”, związany z „Gazetą Lwowską”. Pochowany na Cmentarzu Łyczakowskim. Na jego nagrobku widnieje napis: „Zasłużonemu Autorowi, Szlachetnemu Patryocie, Przyjacielowi ludu Polskiego, Krzewicielowi oświaty i miłości Ojczyzny między kmiotkami, pierwszemu i najgorliwszemu pracownikowi na polu literatury ludowej w tej prowincyi, skromny ten pomnik wznieśli ziomkowie”. Urodzony w 1831 r.

1905 – urodziła się Wanda – polska pisarka i działaczka komunistyczna, sowiecka kolaborantka, wiceprzewodnicząca PKWN. Po 17 września 1939 r. przyjęła obywatelstwo radzieckie i zamieszkała we Lwowie, gdzie objęła faktyczne kierownictwo nad grupą polskich i ukraińskich komunistów. Zorganizowała pismo „Czerwony Sztandar” zamieszczając w nim swoje artykuły. Uczestniczyła aktywnie w kampanii do sowieckich pseudowyborów z października 1939 r. (wybierano zgromadzenia Zachodniej Ukrainy i Zachodniej Białorusi). Na początku 1940 r. została członkiem Rady Najwyższej ZSRR ze Lwowa. W 1940 r. została tu dyrektorką Teatru Dramatycznego. Popierała wcielenie Lwowa do ZSRR.

1910 – urodziła się Eugenia Krassowska-Jodłowska – polityk, posłanka i członek Rady Państwa PRL. Studiowała i pracowała na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie, jako nauczycielka w Wilnie i dziennikarka „Prawdy Wileńskiej”. W latach 1941-44 uczestniczyła w tajnym nauczaniu w Białymstoku. Zmarła w 1986 r.

1927 – w Wilnie urodził się Tadeusz Łepkowski – polski historyk. Zmarł w 1989 r.

Kresy24.pl / Historyczne Kalendarium Kresowe – 21 stycznia

Podziel się tym z innymi. Udostępnij na:

Komentarze nawołujące do przemocy, zawierające zniesławienia, wulgaryzmy, groźby karalne lub spam będą usuwane. Również wpisy osób podających nieprawdziwy email.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *