21 sierpnia w Historii Kresów

21 sierpnia 2013

Podpułkownik Maciej Kalenkiewicz "Kotwicz"

Podpułkownik Maciej

1944 – w Surkontach na skraju Puszczy Bersztowskiej zginął w walce z Armią Czerwoną ppłk Maciej Kalenkiewicz „Kotwicz” – dowódca Nowogródzkiego Okręgu AK.

Urodził się w 1906 r. w Pacewiczach koło Wołkowyska w rodzinie późniejszego posła na Sejm Jana Kalenkiewicza i Heleny z Zawadzkich. Ukończył m.in. Gimnazjum Nauczycielskie w Wilnie. W Kampanii Wrześniowej walczył w Suwalskiej Brygadzie Kawalerii, a potem w 110 Pułku Ułanów przydzielonym do obrony Wołkowyska. Po wkroczeniu sowietów przebijał się wraz z majorem Henrykiem Dobrzańskim „Hubalem” do Warszawy, potem był jego zastępcą w czasie walk partyzanckich.






Po przedostaniu się do Francji, a następnie wraz wojskiem polskim na Zachodzie do Wielkiej Brytanii przygotowywał dywersyjne grupy spadochronowe, mające potem walczyć w Polsce. Po wpływem jego argumentów utworzono m.in. 1 Samodzielną Brygadę Spadochronową gen. Sosabowskiego. W grudniu 1941 r. został wraz z grupą dywersyjną przerzucony do Polski. Polscy spadochroniarze zostali schwytani przez niemieckie patrole, jednak rozbili niemiecki posterunek i wydostali się na wolność. W Armii Krajowej Kalenkiewicz zajmował się szkoleniem dywersyjnym, przygotowywał instrukcje bojowe i utrzymywał łączność z Londynem.

W marcu 1944 r. został skierowany do Okręgu AK, obejmując dowództwo Zgrupowania Nadniemeńskiego. W kwietniu i maju przeprowadziło ono kilkanaście akcji bojowych i w obronie ludności cywilnej. „Kotwicz” był też współautorem operacji „Ostra Brama”. W trakcie jej realizacji został ranny w walce pod Iwiem, amputowano mu prawą rękę. Po wkroczeniu Armii Czerwonej i aresztowaniu dowództwa Armii Krajowej przez sowietów Kalenkiewicz z ok. 100 żołnierzami znalazł się w Puszczy Rudnickiej, skąd przeszedł do Puszczy Grodzieńskiej, obejmując dowództwo Okręgu Nowogródek.






19 sierpnia Rosjanie rozpoczęli likwidację polskich formacji w tym rejonie. 72-osobowy oddział Kalenkiewicza został zaatakowany w Surkontach przez 600-osobowy batalion . Pierwszy atak Rosjan został odparty. Zabito 30 sowieckich żołnierzy i dwóch dowódców, nie ponosząc żadnych strat. Wkrótce nastąpił drugi atak, w którym zginęło 36 Polaków i 132 sowietów. Rannych Rosjanie dobijali na polu bitwy. Zginął również Kalenkiewicz. Pochowano go w zbiorowej mogile wraz z jego żołnierzami, koło drogi , obok grobu powstańców z 1863 r.

Podpułkownik Maciej Kalenkiewicz był dwukrotnie odznaczony Orderem i dwukrotnie Krzyżem Walecznych, a pośmiertnie – Krzyżem Armii Krajowej.

1850 – urodził się Ludwik – polski lekarz, jeden z najwybitniejszych światowych chirurgów przełomu XIX i XX wieku, profesor Uniwersytetu Lwowskiego. Obrońca Lwowa w 1918 r., generał brygady Wojska Polskiego. Zmarł w 1920 r. we Lwowie. Pochowany w kwaterze dowódców na Cmentarzu Obrońców Lwowa.

1892 – we Lwowie urodził się Adam Próchnik – polski działacz socjalistyczny, historyk. Członek Związku Walki Czynnej we Lwowie. Ukończył . W 1918 r. we Lwowie był twórcą i pierwszym komendantem organizacji „Wolność” podległej Komendzie Głównej POW obejmującej polskich oficerów w armii austriackiej. Organizował dezercje z tej armii. Obrońca Lwowa w 1918 r. W okresie międzywojennym i w konspiracji po 1939 r. – działacz socjalistyczny. Zmarł w 1942 r.

1918 – na Podlasiu urodził się Stanisław Karolkiewicz – polski generał, konspirator WiN-u, współzałożyciel i prezes Światowego Związku Żołnierzy AK, uczestnik operacji „Ostra Brama”. Urodzony w 1918 r. Walczył w Kampanii Wrześniowej 1939 r., potem na Podlasiu w antysowieckiej partyzantce. Ujęty przez NKWD był więziony w Białymstoku i w Twierdzy . Odzyskał wolność po ataku Niemiec na ZSRR w 1941 r.

Do stycznia 1944 r. służył w oddziale Uderzeniowych Batalionów Kadrowych na terenach nad Niemnem, potem brał udział w Operacji Wileńskiej AK. Po zajęciu Wileńszczyzny i Nowogródczyzny przez Sowietów wrócił ze swoimi żołnierzami na Podlasie, potem kierował komórką kontrwywiadowczą organizacji w Warszawie. Aresztowany przez UB w 1946 r. był poddany brutalnemu śledztwu w więzieniu mokotowskim. Na wolność wyszedł w 1954 r.

W 1986 r. utworzył i kierował Fundacją Ochrony Zabytków upamiętniającej miejsca walki partyzanckiej, opiekującej się grobami poległych żołnierzy konspiracji i zabezpieczającej ślady polskiej kultury na Kresach Wschodnich. W 1989 r. był współzałożycielem Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej, w latach 1995-2005 – prezesem Zarządu Okręgu Nowogródek tej organizacji z siedzibą w Warszawie, od 1996 r. – Prezes Związku. Od 1988 r. – członek Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa. W maju 2006 r. awansowany przez Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego do stopnia generała brygady. Pochowany z honorami wojskowymi warszawskich Powązkach.

1945 – zmarła Irena Kosmowska – polska działaczka niepodległościowa, ludowa i oświatowa, posłanka na Sejm RP. Studiowała na Uniwersytecie Lwowskim. Członkini Komisji Tymczasowej Skonfederowanych Stronnictw Niepodległościowych i POW. Urodzona w 1879 r.

1946 – została skazana na śmierć 18-letnia Danuta , ps. „Inka” – sanitariuszka i łączniczka 5 Wileńskiej Brygady AK. Wyrok wydał Wojskowy Sąd Rejonowy w Gdańsku. Torturowana, w śledztwie nikogo nie wydała. Zamordowana w majestacie prawa tydzień później – 28 sierpnia 1946 r. Przeczytaj więcej o Danucie Siedzikównie.

Kresy24.pl / Historyczne Kalendarium Kresowe – 21 sierpnia

Podziel się tym z innymi. Udostępnij na:

Komentarze nawołujące do przemocy, zawierające zniesławienia, wulgaryzmy, groźby karalne lub spam będą usuwane. Również wpisy osób podających nieprawdziwy email.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *