21 czerwca w Historii Kresów

21 czerwca 2013

Rzeź Humańska

Rzeź Humańska

1768 – Rzeź Humańska – i ruskie chłopstwo (tzw. koliszczyzna) wymordowali 20 tys. Polaków i Żydów, którzy schronili się w Humaniu. Wśród ofiar było wiele kobiet i dzieci.

Dziesiątki zniszczonych miast, setki spalonych wiosek i stosy trupów – to jedna z najczarniejszych kart w historii Ukrainy. Według historyków, krwawa rebelia była wynikiem prowokacji Rosjan, którzy wykorzystali antyszlacheckie i antypolskie nastroje hajdamaków i chłopstwa cierpiącego z powodu pańszczyzny i posłużyli się nimi do walki z konfederatami barskimi. Nałożył się na to konflikt religijny unitów z prawosławiem i podsycanie nienawiści do Polaków i Żydów przez Cerkiew.






Rzeź pod przywództwem Maksyma Żeleźniaka i Iwana Gonty zaczęła się od mszy z udziałem Kozaków w Klasztorze Motroninskim, w dzisiejszej wsi Mielniki, w rejonie czehryńskim. Jeden z mnichów poświęcił noże, które zbrodniarze rozdzielili między siebie, aby „rżnąć wrogów Ukrainy”. Iwan Gonta był wcześniej setnikiem kozackim w służbie Franciszka Salezego Potockiego, który został wysłany by bronić Humania przed nadciągającym chłopstwem, jednak zdradził i przyłączył się do morderców.

Po kilkunastogodzinnym szturmie miasto padło. Ludność schroniła się w kościołach, synagodze i ratuszu. Księża katoliccy rozdawali komunię. Rozpoczęła się rzeź. W samej tylko synagodze zamordowano około trzech tysięcy Żydów, obcinano im ręce i uszy. Kolejnymi ofiarami byli księża katoliccy, zakonnicy uniccy i zwykli mieszkańcy. Żeleźniak kazał powiesić na kościelnej wieży „Lacha, Żyda i psa – bo ich wiara jednakowa”. Gonta ogłosił się „księciem humańskim”.






Anarchia ogarnęła wkrótce prawobrzeżną Ukrainę – Kijowszczyznę i . Gdy powstanie zaczęło być groźne także dla Rosji, zaczęto je tłumić. Gontę wydano władzom polskim i został stracony. Niestety, sadystyczne mordy na kobietach i dzieciach są dziś dla części władz, dziennikarzy i duchownych ukraińskich przedmiotem dumy – ukraińska telewizja pokazuje ich jako „narodowych bohaterów”, Gonta ma we Lwowie ulicę swojego imienia, a w Chrystynówce wzniesiono jego pomnik, w którego odsłonięciu uczestniczyli biskupi Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego oraz mer miasta Mykoła Nakonieczny.

1629 – zmarł Szymon – polski poeta pochodzenia ormiańskiego urodzony we Lwowie ok. 1608 r.

1767 – zmarł Władysław Aleksander Łubieński – arcybiskup gnieźnieński, prymas Polski i Litwy, interrex w 1763 r., arcybiskup lwowski. Urodzony w 1703 r.

1810 – urodził się Dominik Magnuszewski – polski pisarz. We Lwowie należał do grupy literackiej „Ziewonia”. Uczestniczył w Powstaniu Listopadowym. Zmarł w 1845 r. na Pokuciu.

1881 – w Kiryjówce na Wołyniu urodził się Wojciech Świętosławski – biofizyk, polityk, minister wyznań religijnych i oświecenia publicznego w latach 1935-1939. Zmarł w 1968 r.

1882 – w Pniowie w Województwie Stanisławowskim urodził się Ludwik Kolankowski – polski historyk, działacz polityczny i senator RP, profesor Uniwersytetu Lwowskiego i pierwszy rektor Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, dyrektor Biblioteki Ordynacji Zamojskich. Zmarł w 1956 r.

1883 – w Klicku koło Sanoka urodził się Roman – prozaik, dramaturg i publicysta, jeden z najważniejszych przedstawicieli modernizmu w literaturze polskiej. Zmarł w 1944 r.

1885 – we wsi (obecnie Ukraina) urodził się Janusz – major piechoty Wojska Polskiego, pedagog i polityk okresu międzywojennego, premier, członek obozu piłsudczykowskiego. Jako Minister Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego opracował i wdrożył reformę szkolnictwa, tzw. reformę jędrzejewiczowską, której celem było opanowania programowego i organizacyjnego chaosu w szkolnictwie polskim po czasach zaborów. Założyciel miesięcznika „Wiedza i Życie”. Zmarł w 1951 r.

1945 – w Moskwie zakończył się pokazowy proces przywódców Polskiego Państwa Podziemnego, tzw. . Po 3 miesiącach pobytu w więzieniu na Łubiance i jedynie 3-dniowym procesie skazano 13 przywódców na kary pozbawienia wolności od 4 miesięcy do 10 lat. Część z nich została potem zamordowana w miejscu uwięzienia.

Polscy działacze zostali przez sowietów zwabieni 28 marca 1945 r. do wilii w Pruszkowie pod pretekstem rozmów na temat polskiego stosunku do władz ZSRR, uzgodnień jałtańskich i sytuacji na zapleczu frontu, a następnie aresztowani przez . W ręce sowietów wpadli wtedy: Delegat Rządu i Wicepremier na Kraj – J.S. , ostatni Komendant Główny AK i pełniący funkcję Komendanta Głównego organizacji „NIE” gen. – L. , Przewodniczący Rady Jedności Narodowej – Kazimierz , pełniący funkcję tłumacza wiceminister Departamentu Informacji Delegatury RP na Kraj – Józef Stemler-Dąbski, Antoni (-WRN), Stanisław , Kazimierz , Zbigniew i Aleksander Zwierzyński ze Stronnictwa Narodowego, Józef Chaciński i Franciszek ze Stronnictwa Pracy, Adam , Kazimierz i Stanisław Mierzwa ze Stronnictwa Ludowego oraz Eugeniusz Czarnowski i Stanisław ze Zjednoczenia Demokratycznego.

1945 – we Lwowie urodził się Adam Zagajewski – polski pisarz, poeta, tłumacz.

1976 – zmarł Juliusz Mieroszewski – polski pisarz, publicysta londyńskich „Wiadomości” i paryskiej „Kultury”. Był zwolennikiem pojednania i porozumienia Polski z narodami Ukrainy, Litwy i Białorusi w oparciu o uznanie nieodwracalności zmian terytorialnych po II wojnie światowej. W 1974 r. na łamach „Kultury” sformułował wraz z Jerzym Giedroyciem fundamentalną dla polskiej myśli politycznej koncepcję, że suwerenność tych państw jest czynnikiem sprzyjającym niepodległości Rzeczypospolitej, natomiast zdominowanie tych krajów przez Rosję otwiera drogę do zniewolenia także Polski. Urodzony w 1906 r.

Kresy24.pl / Historyczne Kalendarium Kresowe – 21 czerwca

strong

Podziel się tym z innymi. Udostępnij na:

Komentarze nawołujące do przemocy, zawierające zniesławienia, wulgaryzmy, groźby karalne lub spam będą usuwane. Również wpisy osób podających nieprawdziwy email.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *