19 sierpnia w Historii Kresów

19 sierpnia 2013

Aleksander Jegiellończyk ("Poczet królów i książąt polskich" Jana Matejki)

Aleksander Jegiellończyk („Poczet królów i książąt polskich” Jana Matejki)

1506 – w Wilnie zmarł król Aleksander Jagiellończyk, wnuk Jagiełły, ostatni z Wielkich Książąt Litewskich znający język litewski. Dbał o rozwój Wilna i silną pozycję Księstwa.

Urodził się w 1461 r. Po śmierci Kazimierza Jagiellończyka od 1492 r. samodzielnie władał Wielkim Księstwem Litewskim i choć było to faktycznie zerwanie unii personalnej z Koroną to jednak nigdy nie doszło do konfliktu między nim, a jego bratem na tronie polskim – Janem Olbrachtem. Aleksander chciał za wszelką cenę zapewnić Wielkiemu Księstwu Litewskiemu samodzielną politykę zagraniczną. Zaczął też bić litewską monetę, a przede wszystkim starał się zabezpieczyć kraj od Moskwy, szczególnie po tym jak odebrała mu ona Wiaźmę i część Księstw Wierchowskich.






W tym celu postanowił więc w 1495 r. ożenić się z córką wielkiego księcia moskiewskiego Iwana III, Heleną. Na niewiele to się jednak zdało, gdyż w 1500 r. wojska ruskie znowu zaatakowały, zajmując część Zadnieprza i zagrażając Smoleńskowi. W tej sytuacji Aleksander Jagiellończyk wpadł na na pomysł sojuszu z krzyżackimi Inflantami. Na wieść o wybraniu go na króla w grudniu 1501 r. mógł odetchnąć z ulgą – teraz mógł liczyć także wsparcie ze strony Polski.

Nie obeszło się jednak bez problemów – polscy biskupi odmówili koronowania Heleny na królową, gdyż była prawosławna. Nie lubili jej ani polscy magnaci, ani teściowa – . Żeby powetować żonie straty moralne nadał jej więc na Grodzieńszczyźnie pokaźne dobra. Dodatkowo jako król musiał też zrzec się praw dziedzicznych do Litwy i zacieśnić unię polsko-litewską. Tymczasem Moskwa nie dawała za wygraną – po rozejmie w 1503 r. trzecia część WKL znalazła się pod okupacją rosyjską, utracono aż 25 miast. Nie ma jednak tego złego co by na dobre nie wyszło – klęski ponoszone na wschodzie przekonały w końcu najbardziej nawet opornych magnatów litewskich, że bez bliskiej współpracy z Polską nie dadzą sobie rady.






Kłopoty sprawiały też Aleksandrowi Prusy, lenno mołdawskie i krymscy, których najazdy pustoszyły kraj. W 1506 r. doszli aż pod Lidę i dopiero pod Kleckiem zostali rozbici przez wojska litewskie. Kilkanaście dni później Aleksander Jagiellończyk zmarł bezpotomnie i został pochowany w katedrze wileńskiej. Wbrew jego testamentowi zwłoki pozostały w Wilnie. Kronikarz odnotował: „Oto ten jedyny król Polski, który spoczywa na ziemi litewskiej”.

Przy okazji za Stanisławem Poczobutem przypomnijmy jeszcze zasługi Aleksandra Jagiellończyka dla Grodna: za jego rządów połączono tu brzegi Niemna stałym mostem, a przede wszystkim nadał on miastu prawo magdeburskie.

Przeczytaj też artykuł o Unii Mielnickiej zawartej za panowania Aleksandra Jagiellończyka.

1562 – wojna z Rosją: wojska polskie pod wodzą starosty różańskiego Stanisława Leśniowolskiego pobiły w bitwie pod Newlem wielokrotnie liczniejsze wojska rosyjskie.

1920 – wojna polsko – bolszewicka: początek rozmów pokojowych w Mińsku.

1931 – w Uhryniu urodził się Wincenty Grabarczyk – polski aktor, reżyser teatralny.

1970 – zmarł Paweł (właściwie Leon Lech ) – polski pisarz, publicysta, historyk, żołnierz Armii Krajowej. Związany z Grodnem i Wilnem, brał udział w operacji „Ostra Brama”, walczył w 5 Wileńskiej Brygadzie AK jako adiutant Zygmunta Szendzielarza „Łupaszki”. Przeczytaj więcej o Pawle Jasienicy.

Kresy24.pl / Historyczne Kalendarium Kresowe – 19 sierpnia

Podziel się tym z innymi. Udostępnij na:

Komentarze nawołujące do przemocy, zawierające zniesławienia, wulgaryzmy, groźby karalne lub spam będą usuwane. Również wpisy osób podających nieprawdziwy email.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *