19 czerwca w Historii Kresów

19 czerwca 2013

"Towarzysz pancerny" - fragment obrazu Józefa Brandta

„Towarzysz pancerny” – fragment obrazu Józefa Brandta

1624 – bitwa pod Martynowem – wojska polskie pokonały dwukrotnie liczniejszą armię tatarską, uwolniły polskich jeńców i odebrały łupy zrabowane w czasie krwawego najazdu.

Najazdy tatarskie przez wieki były największą plagą Kresów, a walczyć z nimi było niezwykle trudno. Rzadko kiedy można było zmusić Tatarów do otwartej bitwy, a nawet kiedy ją przegrywali, w trakcie ucieczki potrafili dziesiątkować ścigających strzelając w pełnym pędzie z łuków. Na szczęście, słabą stroną Tatarów była ich pazerność – kiedy wracali obciążeni łupami byli już nieco łatwiejszym celem. Cała sztuka polegała więc na tym, aby ich wtedy dopaść, odebrać zrabowane łupy i uwolnić ludność prowadzoną przez nich w jasyr.






I właśnie pod Martynowem nad Dniestrem udało się to hetmanowi Stanisławowi Koniecpolskiemu. Tym razem najazd Tatarów pod wodzą Kantymira Mirzy był szczególnie dotkliwy. Splądrowali oni , rejon Medyki i Przemyśla, Ruś Czerwoną, dotarli pod Sandomierz, Chełm, na Lubelszczyznę i ograbili całą środkową Małopolskę. Palili wsie i kościoły, uprowadzali tysiące ludzi.

urządził na 10-tysięczne siły Tatarów zasadzkę kiedy ci wracali z łupami, a wśród jego 5 tysięcy żołnierzy znalazły się takie gwiazdy ówczesnego rycerstwa jak Stefan Chmielecki, Jan Odrzywolski, Samuel Łaszcz, Paweł i Stefan Czarnieccy.






Chytry Kantymir Mirza zasadzkę jednak odkrył i tatarskim zwyczajem starał się unikać otwartej bitwy. Podzielił swoje wojsko na dwie grupy – pierwsza miała jak najprędzej uchodzić z łupem, a druga – osłaniać jej odwrót. Aby „zachęcić” Tatarów do bitwy Polacy celowo ścieśniali szyk, chcąc stworzyć wrażenie, że są nieliczni i będą łatwym celem. Kilka razy pozorowali też ucieczkę, aby skłonić Tatarów do ataku.

Po wielu wzajemnych podchodach, kluczeniu i potyczkach doszło w końcu do wielkiej bitwy. Polskie salwy z łuków i rusznic zepchnęły Tatarów na urwisty brzeg Dniestru, zadając im ciężkie straty. Wielu z nich skakało do wody i tam ginęli rażeni polskim ogniem. Ranny został również ich wódz. W pościgu za wrogiem polscy pancerni przeprawili się na drugi brzeg i tam właśnie Kantymir próbował jeszcze ostatniego nieudanego kontrataku.

Teraz Polacy rzucili się w pościg za drugim oddziałem tatarskim, wycofującym się z łupami. Aby przyspieszyć marsz zaczęli mordować stawiających opór jeńców i porzucać uprowadzone dzieci. Zostali jednak dopędzeni, zniszczeni, a jeńcy uwolnieni. Resztki rozproszonych po lasach Tatarów wymordowali miejscowi chłopi. Z 10-tysięcznego tatarskiego wojska do domu wróciło tylko kilkuset wojowników.

Niestety, w 1699 roku miała miejsce pod Martynowem jeszcze jedna bitwa z Tatarami, która zakończyła się klęską wojsk polskich. Był to już jednak – na szczęście – ostatni najazd tatarski. Przeczytaj artykuł o II bitwie pod Martynowem.

1205 – zwycięstwo wojsk małopolskich nad ruskimi w bitwie pod Zawichostem.

1669 – Michał został wybrany na króla.

1768: wojska rosyjskie zdobyły .

1831: zwycięstwo Rosjan w bitwie pod Łysobykami i bitwie pod Ponarami, zwanej też bitwą o .

1857 – w majątku Dziahylnia zmarł Adolf – polski pisarz i podróżnik urodzony w 1803 r. Nieświeżu. Na Uniwersytecie Wileńskim był blisko kręgu filaretów, miłośnik Mickiewicza i popularyzator jego twórczości na Podolu. Publikował w periodykach wileńskich. Uczestnik Powstania Listopadowego, zesłany na Syberię, gdzie nabawił się gruźlicy.

1863 – w gajówce koło Przezwodów zmarł ranny w bitwie pod Górami Kazimierz Konrad Błaszczyński. ps. „Bogdan Bończa”, „Konrad ” – pułkownik kawalerii w Powstaniu Styczniowym. Urodzony w 1831 r.

1924 – w Byczkach koło Witebska urodził się Wasil Bykau. Jest uważany za jednego z najwybitniejszych pisarzy współczesnej literatury białoruskiej. Był kandydatem do literackiej Nagrody Nobla. Pod rządami Aleksandra Łukaszenki wyemigrował z kraju w 1997 r. z przyczyn politycznych – najpierw do Finlandii, potem do Niemiec. Na Białoruś wrócił krótko przed swoją śmiercią w 2003 r.

1943 – Niemcy rozstrzelali ostatnich ok. 500 Żydów w czasie likwidacji getta w Zbarażu.

1943 – Niemcy zamordowali Jana Piekałkiewicza – polskiego działacza ruchu ludowego, konspiracyjnego Delegata Rządu na Kraj.

Piekałkiewicz ukończył studia ekonomiczne w Petersburgu. Jako statystyk w 1921 r. przeprowadził pierwszy spis ludności II Rzeczypospolitej. Był docentem na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie.

W grudniu 1942 r. zatwierdził powołanie Rady Pomocy Żydom „Żegota”. Następnie polecił dokumentowanie zbrodni niemieckich oraz objęcie opieką więźniów politycznych. W oświadczeniu zamieszczonym na łamach „Biuletynu Informacyjnego” z października 1942 r. napiętnował kolaborantów i osoby pomagające Niemcom w wyniszczaniu narodu polskiego jako zdrajców, ostrzegając ich przed konsekwencjami, z karą śmierci włącznie. Urodzony w 1892 r. w Kursku.

1955 – zmarł Romuald – polski duchowny katolicki, biskup białostocki, arcybiskup metropolita wileński w latach 1926–1955. Urodzony w 1876 r. Przeczytaj artykuł o arcybiskupie Romualdzie Jałbrzykowskim.

1986 – zmarła Eleonora Słobodnikowa – polska tłumaczka, żona poety Włodzimierza Słobodnika. Po wojnie była tłumaczką literatury rosyjskiej, radzieckiej i ukraińskiej. Urodzona w 1901 r. we Lwowie.

2010 – zmarł Tadeusz Gospodarek – polski socjolog i pedagog urodzony w 1924 r. we Lwowie.

Kresy24.pl / Historyczne Kalendarium Kresowe – 19 czerwca

Podziel się tym z innymi. Udostępnij na:

Komentarze nawołujące do przemocy, zawierające zniesławienia, wulgaryzmy, groźby karalne lub spam będą usuwane. Również wpisy osób podających nieprawdziwy email.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *